0

Circulair maakt energie los - Just do it!

Circulair is hot. Moet je er daarom ook iets mee? De focus is sterk gericht op materialen en grondstoffen. Is dat voldoende? En is circulair dan het nieuwe duurzaam?

Wat zijn de mogelijkheden van circulariteit?

Circulair is hot. Moet je er daarom ook iets mee? De focus is sterk gericht op materialen en grondstoffen. Is dat voldoende? En is circulair dan het nieuwe duurzaam?

Ik wilde meer inzicht krijgen over hoe mensen in de bouw denken over circulariteit. Tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst van SBRCURnet heb ik dit voorgelegd aan de deelnemers van onze workshop. Want je kunt eindeloos over definities discussiëren maar uiteindelijk gaat het om het doen.

Devies 1: richt je niet op definities maar maak gebruik van de, vaak spontane, energie die circulariteit losmaakt bij mensen.

Toegevoegde waarde

Ik ben er helemaal voor om zuinig om te gaan met materialen en grondstoffen en zoveel mogelijk te hergebruiken. Is circulair bouwen ook vanzelfsprekend duurzaam?

De workshopdeelnemers hebben een voorbeeld. Neem beton. Circulair beton is niet per se duurzaam. Nog niet. Wil je beton terugbrengen naar zijn primaire bestanddelen dan moet je grind en zand scheiden van cement. Dat kost heel veel energie.  Hergebruik van beton in de vorm van betongranulaat wordt al veel gedaan, maar vaak als ‘laagwaardig’ hergebruik door het onder de weg als fundering te gebruiken. Bij gebrek aan betongranulaat wordt er primair cement  met zand gebruikt als fundament. Dat is zonde. Voor het ‘hoogwaardig’ hergebruik van beton is er te weinig sloopbeton voorhanden om  betongranulaat volledig in alle nieuwe beton toe te passen.

Uiteraard is er ook nog de optie hergebruik op een hoger niveau. Dat kan op het niveau van elementen, of zelfs gehele gebouwen en bouwwerken. Daar kunnen we dan ook alvast in het ontwerp van nieuwe constructies rekening mee houden: ontwerpen met het oog op hergebruik. Bij mij in de wijk wordt op dit moment het riool helemaal vernieuwd. De betonnen straatstenen zijn netjes op pallets gesorteerd en afgevoerd. Die krijgen dan elders een nieuw voortbestaan.

Devies 2: Kijk welke vorm van circulariteit zinvol is. Zet het vooral in waar het toegevoegde waarde heeft en werk niet circulair om circulair te werken.

Zo vroeg mogelijk en integraal

De focus op materialen en grondstoffen is zeker niet voldoende. Simpelweg omdat een gezonde, prettige en inspirerende leefomgeving meer is dan alleen materiaal. Circulair maakt onderdeel uit van een breder palet aan onderwerpen en wensen. Door het integraal te benaderen, als onderdeel van het geheel en vanaf begin, kan het een plek krijgen in relatie tot de andere onderwerpen.

De workshopdeelnemers geven het ook aan: de belangrijkste keuzes worden in het begin van een ontwerp gemaakt.  Wat willen mensen in de nieuwe omgeving doen? Hoe werken/ leven ze en wat zijn de verwachtingen aan de toekomst? Voor hoe lang moeten dingen mee? Hoe gaan we om met hergebruik ook in relatie tot mogelijke functiewijzigingen? Hoe gaan we om met installaties? Wat heeft de gebruiker nodig en wat  heeft het voor impact op gebruiker? Wat zijn mogelijke financieringsmodellen? Kun je de kosten uitsmeren over een langere termijn (denk aan Total Cost of Ownership en Life Cycle Performance Costing)? en zo voort. Alles staat in relatie tot elkaar. Als je dat helder hebt, dan kun je ook een goede afweging maken: op welke manier heeft circulariteit in deze context en in dit project zin of niet?

Devies 3: kies voor een integrale aanpak waarbij je circulariteit vanaf het begin meeneemt als gedachtegoed.

Sta ook stil bij het proces dat je ingaat. Circulariteit als onderdeel van het geheel vraagt om een integrale aanpak en om het zuinig omgaan met de mens en de menselijke energie die bij een bouwproject betrokken zijn. Dat is vooral een worsteling binnen aanbestedingsplichtige trajecten waar aan de voorkant veel prullenbakwerk wordt verricht, vaak onbetaald. Ik hoor je al denken. Kun je dat dan anders doen zodat er minder verspilling plaatsvindt met ook nog eens een beter gebouwd resultaat?

Door aanpassing van de aanbestedingswet 2012 (in 2016) is er meer ruimte ontstaan. Selectiecriteria mogen niet meer enkel over de inschrijver gaan. Daardoor is het nu ook mogelijk om bijvoorbeeld te selecteren op basis van visie en eigen zicht op de vraagstelling. Opdrachtgevers opgelet! Maak gebruik van deze mogelijkheden! Bij de nieuwbouw van scholen zijn we gezamenlijk met schoolbesturen de invulling van deze mogelijkheden aan het verkennen. Meer over dit onderwerp klik hier.

Digitale tools en software zoals bijvoorbeeld BIM kunnen helpen om vanaf het begin op een andere manier over de onderwerpen (waarvan circulariteit een onderdeel uitmaakt) na te denken en mee te denken. Het kan helpen het inzicht te vergroten en het overzicht te behouden, ook met zicht op de toekomst. Zo kun je gebouwinformatie ook op de lange termijn goed beschikbaar maken.

Devies 4: Maak gebruik van de mogelijkheden die er liggen en laat je niet afschrikken door de gebruikelijke invulling van bestaande procedures.

Cri-de-coeur

Tot slot: maak gebruik van de hype maar verlies het totale speelveld niet uit de ogen. Gebruik de spontane energie, de rijdende trein en vooral, speciaal voor deze sector, maak gebruik van de ruimte die de aanpassing van de aanbestedingswet biedt! Het kan, het mag. Just do it!