0

Tips voor duurzaam bouwen samen met bewoners

Lees de blog "Tips voor duurzaam bouwen samen met bewoners" door Natalie Prinsen, projectmanager SBRCURnet.

Door Natalie Prinsen, projectmanager SBRCURnet

Geheel volgens je eigen woonwensen een huis (laten) bouwen, wie droomt daar niet van? Maar dat is niet voor iedereen bereikbaar, zeker niet voor huurders. Toch?

De huurders van een wooncomplex in Nijmegen-Lent bewezen het tegendeel: zij traden op als opdrachtgever voor het bouwproject Iewan. Dat maken professionals in de sector niet vaak mee. En als toekomstige bewoners dan ook nog zelf bijdragen aan de uitvoeringswerkzaamheden, dan vraagt dat nogal wat. Hoe regel je als betrokken bouwbedrijf het bouwproces en hoe waarborg je de kwaliteit? Wat komt hier allemaal bij kijken? 

Een visie delen is niet genoeg

Gezegd wordt dat een gedeelde visie de noodzakelijke voorwaarde is voor een goede samenwerking tussen burgerinitiatieven en professionals. Maar bouwbedrijf Vastbouw ontdekte bij de bouw van Iewan dat dit antwoord  slechts deels waar is. Samen met Woningbouwvereniging Gelderland (WBVG)  zette Vastbouw de opgedane kennis bij Iewan in bij een uniek project in Velp: de transformatie van voormalig zwembad Beekhuizen in zes ecologische wooneenheden. 

Hoe hebben zij deze projecten samen tot een succes gebracht? 

Een samenvatting van het proces

Voor andere partijen te benaderen, vormden de toekomstige bewoners een kerngroep van zes personen met  een gedeelde visie en ambities. Samen ontwikkelden zij een goed doordacht plan, waarmee zij naar de gemeente zijn gestapt. Zo kwamen ze in contact met  woningbouwcorporatie Talis, die op haar beurt de WBVG erbij betrok: expert op het gebied van zelfbouw en zelfbeheer. Samen hebben deze partijen een voorkeur voor een bouwbedrijf en een architect uitgesproken. 

Andere geïnteresseerde particulieren konden op een later moment aanhaken. Zij zijn uitgebreid geïnformeerd over de inzet die van hen verwacht werd. Want laten we het niet onderschatten: zelfbouw en zelfbeheer vraagt om veel tijd. Ook in de avonduren en vakanties. 

De rol van het bouwbedrijf

De woningbouwcorporatie stelde eisen aan de financiële slagkracht van de aannemer, maar was bovenal op zoek naar een betrokken bouwer. Bij de selectie is niet gekeken naar de kennis van het bouwbedrijf met betrekking tot ecologisch bouwen. Is dat vreemd? Nee, dankzij de ruime ervaring met onderhoud- en renovatieprojecten, is het ‘samenwerken met eindgebruikers’ diep verankerd in de werkwijze van Vastbouw. En dit is bij dergelijke projecten vele malen belangrijker dan de technische kennis. . 

Contactpersoon Remond Molenkamp was direct enthousiast. ‘Geen idee hóe, maar we gaan dit doen.’ Zijn nieuwsgierigheid naar nieuwe ontwikkelingen in de maatschappij, heeft ervoor gezorgd dat hij bij Vastbouw ook op directieniveau iedereen mee wilde krijgen. Maar Remonds enthousiasme leidde niet direct tot een akkoord bij de directie. 

De relatief geringe omvang van de projecten (resp. zes woningen in Velp en 24 wooneenheden in Lent) gaf uiteindelijk de doorslag: daardoor liep het bouwbedrijf financieel weinig risico. Remond kreeg groen licht. Daar kwam bij dat het een project was dat in bouwteamvorm uitgewerkt moest worden, en niet traditioneel via aanbesteding. Dat maakte de werkzaamheden voor Vastbouw nog veel interessanter. Zo konden ze actief met opdrachtgever en bouwpartners in gesprek, om het beste uit het team te halen. 

Waar moet je op letten bij zelfbouw?

1. Reserveer voldoende tijd om elkaars ambities en drijfveren te begrijpen; ga met alle betrokkenen gelijktijdig bij elkaar zitten. 

2. Besteed aandacht aan cultuurverschillen; ga meningsverschillen en conflicten niet uit de weg maar creëer een sfeer waarin alles bespreekbaar is.

3. Zorg dat voor alle partijen duidelijk is wie welke rol(len) gaat vervullen.

Bij Iewan was niet direct duidelijk wie de beslissende, doorslaggevende stem had. Traditioneel is dat de financier, maar bij Iewan vervulde de woongroep de functie van opdrachtgever. De woningbouwcorporatie stimuleerde dit. 

Het ondernemingsplan van Talis geeft aan dat zij verder willen kijken dan ‘goede huisvesting’. Ze bekijken  wat de klant zelf kan en wil bijdragen aan een goede woning en prettige woonomgeving. Dus nemen ze toekomstige bewoners mee in nieuwbouwplannen. Dus het project in Lent bood ook de woningbouwcorporatie nieuwe kansen. De verhuurbaarheid van de woningen is hier niet centraal gezet. Dit werd mogelijk door de bewoners verantwoordelijk te maken voor de huurincasso. Oftewel: zij dragen zelf het risico van eventuele leegstand.

Bij Beekhuizen in Velp was de rolverdeling anders. Hoewel ook daar het programma van eisen nagenoeg volledig door de woongemeenschappen zelf ontwikkeld is, bleef woningbouwcorporatie De Woonplaats als opdrachtgever ook bepalend in de keuzes die gemaakt zijn.

Wat vraagt het begeleiden van zelfbouw?

Er ontstaat een waardevolle samenwerking als alle besluitvormers bij elkaar aan tafel zitten en zich gezamenlijk verantwoordelijk voelen voor het onderzoek naar de mogelijkheden. Sociale en communicatieve vaardigheden spelen hierin een belangrijke rol, waarbij een sfeer ontstaat waar creativiteit en oplossingsgericht denken gestimuleerd worden. Zowel het bouwbedrijf als de bouwpartners moeten de eigen competenties in praktische vaardigheden en kennis om kunnen  zetten.

Binnen deze bijzondere projecten heeft iedereen de rol gepakt die het best past, zodat ieders kwaliteiten optimaal benut zijn. Er zullen ongetwijfeld frustraties en irritaties aanwezig zijn geweest, maar de noodzakelijke inzet, betrokkenheid en waardering voor elkaar was bij alle partijen sterk aanwezig. Dat zorgt voor een eindresultaat waar iedereen trots op kan zijn. De huurders hebben een woning waar zij nog jarenlang met veel plezier zullen wonen. 

En welke kansen biedt deze aanpak voor de toekomst?

Uit onderzoek waar Vereniging Eigen Huis aan heeft meegewerkt, blijkt dat de woningen die zelf gebouwd zijn vaak duurzamer en kwalitatief beter zijn. Men kiest betere materialen en maakt efficiënter gebruik van de ruimte. Uit hetzelfde onderzoek is gebleken de zelfgebouwde woningen een geringer verloop te hebben. Dit levert ook een milieuvoordeel op: er ontstaat minder afval omdat de woning minder vaak aangepast wordt. 

Dankzij wederzijds respect en volledige transparantie is het Vastbouw, WBVG en de woongroepen gelukt om de ambitie van de huurders waar te maken. Tegelijkertijd hebben de bewoners het bouwbedrijf verder geholpen in hun ontwikkeling. Blijven zoeken naar kansen is hier cruciaal, onderstreept Architect Jos Bannink ook in zijn blog over bewonersparticipatie. 

Het is niet voor niets dat particulieren die zelf een huis willen bouwen, steun krijgen van de overheid. Dit is de toekomst. En daar kan de sector maar beter op anticiperen.

Kennispartnerproject Beekhuizen
Hoe bouw je met de inzet van toekomstige huurders zonder bouwkundige kennis degelijke woningen die aan alle moderne eisen voldoen? Hoe stuur je dit aan als bouwer? SBRCURnet volgt het bouwteam bij Kennispartnerproject Beekhuizen en legt de antwoorden op deze vragen vast in een leidraad.
 

Ervaringen van de architect met Beekhuizen

Ook voor een architect betekent bewonersparticipatie een andere manier van werken. Lees hierover meer in de blog van architect Jos Bannink.