0

Het hart van de stad behoeft ook onderhoud

Rini van Veen van de gemeente Utrecht over de unieke werven in zijn stad en de vraag hoe ze deze eeuwenoude monumentale bouwwerken herstellen en beheren.

Door Rini van Veen, gemeente Utrecht

De Oudegracht is al eeuwenlang het bruisend hart van de stad Utrecht. De werven zijn uniek in de wereld en zijn dan ook een rijksmonument. Het in stand houden van deze en andere grachten vergt wel de nodige aandacht van de gemeente. Daarbij gaat het niet alleen om het herstellen en vernieuwen van de oude constructies, maar ook om zoveel mogelijk behoud van het beeldbepalende groen in de omgeving. En natuurlijk om een goede samenwerking met bewoners en ondernemers aan de gracht. 


Het systeem van grachten in combinatie met werven en werfkelders die je langs de Oude en Nieuwe Gracht in Utrecht vindt, is uniek in de wereld. Het gaat in feite om een middeleeuwse binnenhaven van 2 km lang, met kaden voor het lossen van schepen en werfkelders voor het opslaan van goederen die met de schepen zijn aangevoerd. In feite bestaat de gracht met zijn walmuren langs het water, werven en werfmuren (aan de straatzijde van de werf) al sinds 1500. Kort na de oorlog is gestart met de nodige ingrijpende restauratie- en herstelwerkzaamheden, welke na enkele onderbrekingen ook nu nog in volle gang zijn. Sinds het midden van de vorige eeuw, toen de gemeente eigenaar werd van de werven, is er veel geïnvesteerd in het maken van stenen kademuren (walmuren) langs het water en samen met de verschillende particuliere eigenaren zijn langs de verschillende grachten meer dan 700 werfkelders hersteld. In verschillende van die kelders zijn inmiddels bedrijven zoals restaurants gevestigd; deze dragen aanzienlijk bij aan het bruisende karakter van het centrum. 

Walmuren en werfmuren 

Uit onderzoek in 2008 bleek het metselwerk en de houten paalfunderingen van de muren langs het water op veel plaatsen in slechte staat te zijn. Van de walmuren waren alle funderingen binnen 10 jaar aan vervanging toe. Vanaf 2010 krijgen alle kademuren langs de Oudegracht daarom een grondige opknapbeurt. Deze is momenteel in volle gang en duurt tot eind 2018. Tijdens deze opknapbeurt wordt langs de walmuren een tijdelijke damwand geslagen, waarachter de waterstand tijdelijk wordt verlaagd. Daarachter vinden de vernieuwingswerkzaamheden plaats, waarbij de houten fundering op de meeste plaatsen wordt vervangen door een stalen damwand. Bovenop deze damwand wordt een betonnen ‘schort’ geplaatst, waarop het bovenste deel van de nieuwe walmuur wordt gemetseld. Deze walmuur oogt dan weer als een historische kademuur; de stalen damwand komt niet in het zicht. 

Bewoners 

Het spreekt vanzelf dat de gemeente bij alle werkzaamheden veel aandacht besteedt aan de relatie met de bewoners. Bij werkzaamheden wordt hinder zoveel mogelijk beperkt, zo worden de damwanden in de grond gedrukt in plaats van getrild. Daarnaast zorgen we bij alle werkzaamheden zoveel mogelijk voor het behoud van de bestaande beeldbepalende bomen en ander groen zoals muurvegetatie. Maar behoud lukt niet altijd, als de boomwortels vergroeid blijken te zijn met de historische kademuur is het behoud van een boom meestal niet mogelijk. Voor de bewonerscommunicatie op dit gebied hebben we een (zeer betrokken) klankbordgroep ingesteld. 

Platform Binnenstedelijke Kademuren (Platform BiKa) 

De ervaring die de gemeente met de historische kademuren heeft opgedaan is het waard gedeeld te worden met andere gemeenten, en andersom leren wij ook graag van andere beheerders. Platform Binnenstedelijke Kademuren (Platform BiKa) wordt gefaciliteerd door SBRCURnet en is voor de gemeente Utrecht een nuttig initiatief. Het vormt een hecht netwerk van betrokken deskundigen op het terrein van binnenstedelijke kademuren en wil daarmee alle kennis en kenners uit de sector bijeen brengen.

Als beheerder van civiele constructies, waaronder binnenstedelijke kademuren, hoop ik dat het Platform BiKa een rol kan spelen in het delen van ervaringen en het zoeken naar oplossingen voor specifieke problemen bij het beheer van deze bijzondere constructies. De kademuren staan vaak in een historische omgeving, dat vraagt om bijzondere oplossingen. Randelementen zoals bomen en ander groen spelen een belangrijke rol. Kortom, stof genoeg… Om de vele binnenstedelijke kademuren in Nederland veilig houden hebben we elkaar hard nodig: daarom is het Platform BiKa opgericht. Meer weten? Bezoek de Platformbijeenkomst op 30 oktober a.s. Hier wordt ook uitgebreid aandacht besteed aan de Uitvoeringsaspecten van de walmuren in Utrecht. Andere achtergrondinformatie kunt u ook vinden in het Handboek Binnenstedelijke kademuren.

Reacties

Nog geen reacties

Reageer