0

Maskerade: demontabel en duurzaam

Architect Maarten van der Breggen legt uit hoe Maskerade werkt: een industriële bouwmethode, gebaseerd op het gebruik van hergroeibare materialen.

Door Maarten van der Breggen, Architect/industrieel ontwerper

Maskerade is een industriële bouwmethode, gebaseerd op het gebruik van hergroeibare grondstoffen waarmee geen roofbouw op de aarde wordt gepleegd. Bovendien is door de keuze voor deze materialen de CO2 uitstoot bij productie, gebruik en sloop aanzienlijk minder. Waar geen biobased alternatieven voor handen zijn, wordt gebruik gemaakt van minerale grondstoffen als  zand, grind, kalk en klei. Maskerade is gebaseerd op het principe van Industrieel, Flexibel en Demontabel (IFD) bouwen in de praktijk. 

Leren door demonstreren

IFD is in de jaren tussen 1999 en 2009 gestimuleerd als demonstratieprogramma door SEV, tegenwoordig onderdeel van Platform 31. Binnen dit programma zijn destijds drie woonprojecten met het Maskerade bouwsysteem gerealiseerd. Daar is vooral aandacht besteed aan de ‘I’ van IFD. Toen al konden we een vergaande industrialisatie van het bouwproces waarmaken. 

Maar we proberen steeds een stapje verder te gaan. De twee appartementen die nu op de Heijplaat in het Concept House Village worden gebouwd, combineren de principes van IFD met duurzaam bouwen. De woningen worden daarom opnieuw beschouwd als prototype. De doelstelling is om, ten opzichte van de traditionele bouw, een aanzienlijke CO2 reductie te behalen met behoud (of verbetering) van het woongenot in een gezond en comfortabel binnenmilieu. Bij dit onderzoeksobject staan onder meer de volgende aspecten centraal:

  • De mate van flexibiliteit door functieveranderingen in de tijd;
  • De daadwerkelijk gerealiseerde energieprestatie van het gebouw; 
  • Dampopen bouwen en de effecten op de kwaliteit van het binnenklimaat; 
  • Ervaringsverschillen tussen de twee toegepaste ventilatiesystemen in de woningen: mechanisch gebalanceerd en natuurlijk vraaggestuurd.

Reduceren van de CO2-uitstoot

Maskerade is in verschillende opzichten duurzaam. Met het systeem dat hieraan ten grondslag ligt, kan  het gebruik van fossiele bouw- en brandstoffen worden tegengegaan. Ik ben daarvan overtuigd. Ook het energiegebruik is te beperken. Ik licht dat graag toe per levensfase van een woning.

Productiefase

Er wordt industrieel gebouwd. Dat betekent dat Maskerade bestaat uit geprefabriceerde houten elementen voor de vloeren, gevels, wanden en daken die op de bouwplaats worden geassembleerd tot een gebouw. Deze manier van bouwen (in combinatie met de geselecteerde materialen!) vereist  in de productiefase een minimale hoeveelheid energie. Maar liefst 90% van de productie vindt in de fabriek plaats. De productiewijze is geheel energieneutraal: bij Bouw ’85 in de fabriek worden de elementen geproduceerd zonder CO2-uitstoot. 

De kant-en-klare elementen van het lichte bouwsysteem worden met een beperkt aantal verkeersbewegingen naar de bouwplaats vervoerd. Het aantal handelingen op de bouwplaats zelf is daardoor ook minimaal. Het casco wordt in twee dagen tijd, op een schone bouwplaats gemonteerd.

Gebruiksfase

Het casco van Maskerade is door de vele gebruiksmogelijkheden af te stemmen op een lange levensduur. De bouwkundige detaillering en de goed geïsoleerde schil zorgen voor een geringe warmtevraag in de winter. Ook de koelingsvraag in de zomer is naar verwachting minimaal. Dit is met een bouwfysisch model berekend en zal in de praktijk worden getoetst. Gedurende 3 à 4 jaar wordt het prototype getest en gemonitord en dan zal blijken dat het systeem een gezond binnenklimaat waarborgt. Mochten er onverhoopt andere resultaten uitkomen, dan gaan wij hier direct mee aan de slag. Niets staat ons in de weg om Maskerade continu te verbeteren.

Energiebundel

Een nieuwe ontwikkeling die de gebruiksfase extra energiezuinig maakt, is de invoering van de energiebundel. Het werkt eigenlijk hetzelfde als een belbundel: je betaalt een vast bedrag per maand voor een telefoon inclusief belminuten. Verbruik je meer minuten dan het abonnement toelaat, dan betaal je extra. Dit principe gaan wij nu ook toepassen bij het gebruik van energie. De installaties die noodzakelijk zijn voor de distributie van warmte, ventilatie, koeling en warm tapwater worden via een contract aan de gebruikers verhuurd. In dit contract is ook een zeker verbruik opgenomen. De bewoners zullen gestimuleerd worden om niet meer te verbruiken dan waarvoor zij al betaald hebben. En voor de exploitanten wordt het interessant om efficiënte installaties toe te passen. Dat is dubbele winst.

De installaties bevinden zich als modulair systeem in een aparte schacht aan de buitenzijde van de woning.  De installaties blijven, net als de zonnepanelen en de collectoren, in eigendom van de leverancier. Voor onderhoud aan de installaties, hoeven de bewoners niet thuis te zijn. De eigenaar kan er via een externe toegang gemakkelijk bij komen. Overigens is dit niet alleen interessant voor het onderhoud. De bestaande modules kunnen ook eenvoudig vervangen worden door nieuwe (nog efficiëntere) producten die op de markt zijn gekomen. 

‘Sloop’fase

Maskerade is een demontabel bouwsysteem. De elementen zijn met wartelverbindingen aan elkaar verbonden. Daardoor zijn ze eenvoudig geschikt te maken voor hergebruik of verdere demontage. Door de gebruikte materialen en de manier van bouwen, is de sloopfase een ‘schone’ activiteit geworden.

Het Maskerade Prototype zal voor een periode van vier jaar in gebruik worden genomen en gemonitord. Daarna komen de elementen weer beschikbaar voor een andere toepassing. Zo komt het concept van IFD, waarmee ik in 2003 de Houtinnovatieprijs heb gewonnen, in een nieuw en nog duurzamer jasje terug.

BouwLokalen Biobased bouwen

Wilt u het verhaal over Maskerade graag van de initiatiefnemer zelf horen? Maarten van der Breggen licht het concept uitgebreid toe tijdens de BouwLokalensessie op dinsdag 23 september in Drachten.