0

Ontwerpen met daglicht; vat op de zon

Daglicht is belangrijk. Hoewel veel mensen zich dit niet zullen realiseren, geeft daglicht veel meer dan alleen maar de afwezigheid van duisternis.

Door Bas Hasselaar, projectmanager SBRCURnet

Daglicht 

Daglicht is belangrijk. Hoewel veel mensen zich dit niet zullen realiseren, geeft daglicht veel meer dan alleen maar de afwezigheid van duisternis. Een van de meest belangrijke eigenschappen van daglicht is dat mensen er de tijd aan kunnen aflezen. Niet letterlijk, als in ‘het is nu tien voor half drie’, maar de kleur en richting van daglicht geeft informatie over het tijdstip van de dag. Ochtendlicht is heel anders dan het licht midden overdag, zoals mensen die graag fotograferen wellicht weten, en de warme gloed van avondlicht hoef ik niet uit te leggen. Daglicht reguleert, en reset, op die manier ook ons bioritme: wanneer krijgen we honger, wanneer slaap. 


Daglicht heeft ook meestal een veel hogere intensiteit, 1000 tot 100.000 lux, dan de kunstmatige lichtsterkte in de meeste gebouwen: de norm voor werkplekverlichting geeft 500 lux aan. Die lichtsterkte kan soms een nadeel zijn. Felle buitenlicht zorgt soms voor hoge contrasten, wat resulteert in problemen met zichtbaarheid, met name bij beeldschermwerk. Daarnaast kan een te hoge lichtsterkte voor hoofdpijn zorgen als je de hele tijd met je ogen moet knijpen omdat het licht te fel is. 

Ontwerpen met licht 

Daglicht, en dan met name direct zonlicht, heeft veel energie in zich, wat zich uit in warmte. Hier kan handig gebruik van worden gemaakt. Door bij het ontwerp van een gebouw rekening te houden met de oriëntatie ten opzichte van de zon, kan de zon gebruikt worden als bron van licht en warmte. Nu wil het toeval dat ik op het moment zelf een active house aan het bouwen ben. Natuurlijk heb ik bij het ontwerp rekening gehouden met bezonning en toetreding van daglicht. Niet alleen door ramen wel of juist niet op het zuiden te plaatsen, maar ook door bij de inrichting van mijn plattegrond rekening te houden met functies en de richting van zoninstraling. Ik heb daarbij bijvoorbeeld onderscheid gemaakt tussen de woonkamer, leeshoek, thuiswerkplek en eetkeuken. In de woonkamer, waar ik gezellig wil kunnen loungen met vrienden en familie, muziek wil kunnen luisteren of een filmpje kijken heb ik beperkt daglicht nodig, eventueel aangevuld met sfeerverlichting. Daarnaast heb ik een leeshoekje met veel ramen en zicht op de tuin. Mijn thuiswerkplek heb ik met daklichten ontworpen voor de daglichttoetreding. Zo heb ik neutraal gekleurd, want indirect, daglicht zonder problemen met een hoog contrast. De eetkeuken heeft veel licht en is op het westen georiënteerd. Hier staat ook de eettafel waaraan mijn kindjes knutselen, want veel licht is prettig als je aan het koken of anderszins met je handen bezig bent. 

Vergeet niet te weren 

Natuurlijk is zorgen voor voldoende daglichttoetreding niet het hele verhaal. Zonwering is minstens net zo belangrijk. In een werkomgeving is dat vaak vanwege het risico op verblinding of hoge contrasten, in een woonomgeving meestal om oververhitting tegen te gaan. Met name in de zomermaanden kan zoninstraling voor een overdaad aan warmte zorgen en is zonwering een must als je niet op actieve koeling wil overgaan (of in je ondergoed wil rondlopen). 

Buitenzonwering werkt daarbij beter dan binnenzonwering: zonwering werpt een barrière op tussen de zon en de ruimte erachter. Hierbij wordt een deel van het licht weerkaatst en een deel opgenomen, wat ervoor zorgt dat de zonwering zelf warm wordt. Die warmte wordt vervolgens weer aan de omgeving afgegeven via (voornamelijk) convectie en straling. Als de zonwering binnen hangt, wordt die warmte ook aan de binnenruimte afgegeven. Ga in de zomer maar eens achter dichte luxaflex staan, en het voelt alsof je voor een straalkachel staat. 

Bij de keus van zonwering kan nog een onderscheid gemaakt worden tussen vaste en beweegbare zonwering. Vaste zonwering, zoals bijvoorbeeld een overstek of luifel, kan zo gedimensioneerd worden dat in de zomer, als de zon hoog aan de hemel staat, deze grotendeels geblokkeerd wordt. In de winter, als de zon lager staat, kan deze onder de luifel door schijnen zodat toch nog gebruik gemaakt kan worden van de warmte. Deze en nog meer informatie staat ook in de publicatie Vat op de zon.

De benutting van daglicht gaat dus verder dan de besparing op verlichting. Energie, gezondheid en ook gebruik spelen een belangrijke rol, waarbij een goed ontwerp rekening houdt met de mogelijkheden en eigenschappen van de geweldige natuurlijke bron die de zon is.