0

Verslag Visiebijeenkomst: Duurzaam bouwen en het gebruik van (reken)tools

Bepaal eerst uw duurzame projectdoelen, en kies daarna pas voor een rekentool. Zou luidde de belangrijkste conclusie van de bijeenkomst die SBRCURnet organiseerde op 12 juni. Doel was om de markt helderheid te verschaffen over de verschillende rekentools.

Duurzaam bouwen en het gebruik van (reken)tools:
eerst het doel, dan de tool

Door Sven Boekhout, projectmanager SBRCURnet

Bepaal eerst uw duurzame projectdoelen, en kies daarna pas voor een rekentool. Zou luidde de belangrijkste conclusie van de bijeenkomst die SBRCURnet organiseerde op 12 juni. Doel was om de markt helderheid te verschaffen over de verschillende rekentools. De bijeenkomst werd gehouden in het auditorium van het Bouwhuis te Zoetermeer. Ongeveer 50 deelnemers hadden zich ingeschreven.

Aanleiding
Projectmanager Sven Boekhout begon met een korte introductie. Hij vertelt dat er recent een gratis infoblad is gepubliceerd, dat de belangrijkste ‘rekentools’ uiteenzet. Later dit jaar lanceert SBRCURnet ook een website waarop zowel rekentools, als certificaten en keurmerken op gebied-, gebouw-, product- en procesniveau uiteen worden gezet.

Duurzaam energie- en materiaalgebruik

Michiel Haas, directeur bij het Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie (NIBE), begon de middag vanuit een theoretisch kader over duurzaam energie- en materiaalgebruik. Volgens hem hebben wij geen energieprobleem, maar een materialenprobleem. Materialen worden schaars. We moeten toe naar een circulaire economie waarbij we anders omgaan met onze materialen. Reduceer, hergebruik en recycle materialen.

Illustratief voor zijn verhaal was het voorbeeld van de dorpel, die aan een kant meer slijt. Door deze telkens om te draaien is een levensduur van 1600 jaar mogelijk. En zo gebruikte hij meer illustratieve voorbeelden in zijn presentatie om zijn verhaal kracht bij te zetten.

Zijn conclusies:

  • We hebben geen energie probleem, maar een conversie probleem;
  • We lossen dat conversie probleem op;
  • We krijgen een grondstoffenschaarste;
  • Daar zullen we oplossingen voor moeten bedenken;
  • Mogelijkheden zijn: 0-materialen, Urban mining, Circular economy.

Een overzicht van duurzame ‘rekentools’

Ragna Clocquet, senior senior adviseur energie en duurzaam bouwen bij Royal Haskoning DHV, gaf vervolgens een helder overzicht van het aanbod aan verschillende ‘rekentools’ De meest gebruikte zijn volgens haar: BREEAM-NL, LEED, GPR Gebouw en Greencalc.

De eerste twee zijn vergelijkbaar vanwege hun internationale karakter en certificeringsmogelijkheden. De laatste twee zijn vergelijkbaar omdat ze vooral gericht zijn op de Nederlandse bouwpraktijk, geen certificering leveren en relatief snel en ‘goedkoop’ zijn.

Daarnaast zijn er meer specifieke tools voor handen waarmee energie, materiaalgebruik, installaties en constructies getoetst kunnen worden op duurzaamheid. In het infoblad: Rekentools en certificaten voor duurzaam bouwen staan al deze rekentools uit een gezet.

Klik hier voor de presentatie van Ragna Clocquet

Haar conclusies:

  • De keuze voor een instrument is vaak een strategische en praktische keuze;
  • Geen enkel instrument is zaligmakend;Eenvoudige/ goedkopere maatlatten zijn niet “onafhankelijk”;
  • Rekentools op basis van certificering zijn sterker maatregel-gericht, beslaan meer fasen, kosten meer geld en tijd;
  • Rekentools worden steeds meer op elkaar “gekalibreerd”;
  • Rekentools vervullen verschillende functies, en concurreren niet per se met elkaar.

Integratie van ‘rekentools’ in een BIM

Joost Wijnen, directeur Oadis, was op het eerste gezicht misschien de vreemde eend in de bijt. Wat heeft een BIM met duurzaamheid te maken? Dit werd al snel duidelijk. Ragna Clocquet gaf in haar presentatie al een voorzet, met de opmerking dat ‘er voor het doorrekenen van een gebouw op duurzaamheid veel specifieke kennis nodig is van allerlei verschillende data’. Deze hoeveelheid data is enorm en de informatie is complex en alleen te interpreteren door experts.

De grote hoeveelheid data kan wat Joost Wijnen betreft in een BIM model gestopt worden, zodat er tijdens het ontwerp aan gerekend kan worden. Zo kunnen er energiesimulaties op ruimtelijk niveau en op gebouw niveau worden gemaakt.

Er kunnen materiaal hoeveelheden worden gegenereerd, die vervolgens gebruikt kunnen worden voor milieuberekeningen, zoals een MPG berekening. Ontwerpbeslissingen kunnen zo direct doorgerekend worden en de impact op de bouwkosten, milieu impact en het energieverbruik van een gebouw zijn snel inzichtelijk.

Klik hier voor de presentatie van Joost Wijnen

Toepassing van rekentools in aantoonbaar duurzame praktijkvoorbeelden
Naast de theorie is het interessant om te weten hoe rekentools nu precies in de praktijk worden toegepast. Wat bepaalde de keuze voor een bepaalde tool, en hoe wordt deze ingezet? Dit werd ‘s middags toegelicht aan de hand van twee bijzondere projecten: het nieuwe TNT Centre in Hoofddorp, en de renovatie van het bestaande Provinciehuis Noord-Holland.

TNT Centre
Noud Paes van Architectenbureau Paul de Ruiter vertelde hoe zij als architectenbureau betrokken waren bij de ontwikkeling van het TNT Centre. Vooraf was al in de contracten vastgelegd dat het gebouw een Greencalc score van 1000+ zou moeten halen. Dit dwong de architect om na te denken over oriëntatie, materialisatie en duurzame energievoorziening. Omdat TNT een internationale organisatie is, is er voor gekozen om het gebouw LEED te certificeren.

Het uiteindelijke resultaat is een gebouw met één van de hoogste GreenCalc scores ooit in Nederland (1005 punten). Het gebouw is CO2-emissievrij, heeft een energielabel A+++ en heeft als een van de weinige kantoorgebouwen in Europa het LEED Platinum certificaat.

Klik hier voor de presentatie van Noud Paes

Provinciehuis Noord-Holland
Jack Ponsteen van Cauberg-Huygen was onder andere als adviseur voor de bouwfysica en duurzaamheid betrokken bij dit project. De provincie wilde een gebouw dat aanzienlijk duurzamer zou zijn dan bestaande en nieuwbouw. Rationeel duurzaam, dus geen windowdressing of symbolische duurzaamheid.

De duurzaamheidsambitie is vooraf vastgesteld met behulp van GPR Gebouw. Het instrument is gedurende het gehele bouwproces ingezet om bouwkundige ingrepen te toetsen aan de vooraf gestelde ambitie. Dit heeft er voor gezorgd dat de uiteindelijke GPR score hoger is uitgevallen dan vooraf was vastgelegd.

Het eindresultaat is het meest duurzame renovatiekantoor van Nederland. Het energielabel is van G naar een A++ gegaan en het gebouw heeft een gemiddelde GPR-score van 9, wat voor renovatie uitzonderlijk hoog is. Daarnaast heeft het een NESK-certificaat duurzaam bouwen ontvangen.

Klik hier voor de presentatie van Jack Ponsteen

Conclusie
Rekentools worden vaak toegepast als instrument om de duurzaamheidsambitie van een project vast te stellen en te bewaken tot aan de oplevering. Bedenk van te voren wat de ambities en doelen zijn van het project en bepaal daarop de keuze van de juiste tool. Dus: “eerst het doel dan de tool” (Joost Wijnen, Oadis)