0

Toepassen van gestapelde houten kozijnen - 288

Het zodanig detailleren van de onderlinge aansluitingen van gestapelde houten kozijnen dat lekkage wordt voorkomen.

OPLOSSINGSRICHTINGEN

Algemeen

Bij de keuze voor en de detaillering van gestapelde houten kozijnen moeten de volgende richtlijnen worden gehanteerd:

  1. Uitsluitend toepassen bij laagbouw (maximaal drie bouwlagen).
  2. Dubbele dorpels gebruiken.
  3. Stijlen onderling niet koppelen.
  4. Uitgangspunten van de KVT ’95 volgen.
  5. Zonodig een ander gevelsysteem kiezen.

1. Uitsluitend toepassen bij laagbouw
Pas gestapelde kozijnen uitsluitend toe bij projecten met maximaal drie bouwlagen. Bij hogere gebouwen is de wind- en waterbelasting op de gevel namelijk groter en neemt de kans op lekkage toe.

2. Dubbele dorpels gebruiken
Gestapelde kozijnen moeten verticaal worden gekoppeld met dubbele dorpels. Dat betekent dat een gestapeld kozijn een eigen onder- en bovendorpel heeft. Om de gestapelde kozijnen te kunnen positioneren moet een zogeheten ‘wisselsponning’ worden gebruikt: dat is een uitstekend deel van de bovendorpel van het onderste kozijn (figuur 2), maar dat kan ook een sponninglat zijn die op de bovendorpel is bevestigd. Aan de buitenzijde moet een duurzame waterdichting worden aangebracht en aan de binnenzijde van het kozijn een luchtdichting. In de onderdorpel van het bovenste kozijn moet een waterhol zijn aangebracht.

Figuur 2. Plaatsingsgebied van de dichtingen tussen kozijnen.


3. Stijlen onderling niet koppelen
De stijlen van gestapelde kozijnen die naast elkaar staan moeten niet worden gekoppeld, zoals met een verticale sponninglat. Er kunnen dan namelijk ter plaatse van de ‘kruispunten’ van de kozijnen lekkages ontstaan. Bij een dergelijke koppeling wordt immers de horizontale wisselsponning of sponninglat ter plaatse van de kruising onderbroken, waardoor water eenvoudig kan binnendringen. Het principe van een dubbele dichting (regendichting en winddichting) ontbreekt dan plaatselijk. Een gestapeld kozijn is niet ontworpen om binnendringend water naar buiten af te voeren: dat leidt tot lekkage en uiteindelijk tot houtrot van de kozijnen. Herstelwerkzaamheden zijn op deze ‘kruispunten’ moeilijk uitvoerbaar.

4. Uitgangspunten van de KVT ’95 volgen

  • Katern 11 van de KVT ’95 geeft aan dat tussen gestapelde kozijnen een constructieve dilatatie moet worden aangebracht. Een gevel van gestapelde kozijnen mag niet hoger zijn dan drie verdiepingen en/of uit maximaal drie elementen bestaan.
  • Houd rekening met de maximale afmetingen (volgens de KVT '95) van de afzonderlijke kozijnen. Voor kozijnen zonder tussenstijlen en/of tussendorpels geldt:
    • breedte < 5500 mm;
    • lengte < 3500 mm;
    • oppervlakte = 12,5 m2.
  • De stijfheid van kozijnen – en daarmee de geschiktheid om ze te stapelen – hangt mede af van de breedte van de kozijnen. In de tabel zijn de maximale kozijnbreedten aangegeven voor verschillende afmetingen van het kozijnhout voor gestapelde kozijnen. Bij een overschrijding van de maximale kozijnbreedte is een verankering naar de achterconstructie noodzakelijk óf moet het kozijn constructief worden verstijfd.
afmeting
kozijnhout
maximale
kozijnbreedte

67x90 mm

67x102 mm

67x114 mm

1750 mm
1900 mm
2100 mm

5. Zonodig een ander gevelsysteem kiezen
Indien niet wordt voldaan aan de richtlijnen 1 t/m 4, dan moet een ander gevelsysteem worden gekozen. Alternatieve gevelsystemen zijn:

  • Een gevel die op de bouwplaats wordt opgebouwd met losse stijlen en regels. De stijlen worden dan aan de achterconstructie (betonnen vloer of staalconstructie) bevestigd.
  • Geprefabriceerde gevelelementen die volledig worden gekoppeld aan de bouwkundige achterconstructie. De elementen dragen niet op elkaar. Er is meer ruimte aanwezig bij de aansluitingen, zodat het detail goed wind- en waterdichtheid is te maken (bijvoorbeeld met slabben).
  • Een combinatie van houten kozijnen en aluminium profielen.

ACHTERGROND

Er zijn diverse schadegevallen bekend bij gestapelde houten kozijnen waarvan de wind- en waterdichtheid onvoldoende was. Bij gestapelde kozijnen worden de geprefabriceerde houten elementen zo op elkaar gezet dat ze elkaar kunnen dragen (figuur 1). Wanneer een dergelijke stapeling constructief niet verantwoord is, dan worden meestal de boven- en de onderzijde van elk kozijn afzonderlijk verankerd aan de achterliggende betonnen vloer of staalconstructie. Wanneer in het ontwerp wordt gekozen voor een houten gevelconstructie met gestapelde kozijnen, dan is het van belang eerst te beoordelen of deze oplossing ook uitvoerbaar is.

Figuur 1. Voorbeeld van een gevel met gestapelde houten kozijnen met een risico van lekkage.

AANDACHTSPUNTEN

Bij gestapelde kozijnen voldoet elk afzonderlijk kozijn doorgaans aan de eisen voor de wind- en waterdichtheid volgens de KVT (Kwaliteit van timmerwerk). De prestaties van elk kozijn staan aangegeven op het KOMO attest-met-productcertificaat. Wanneer dergelijke kozijnen worden ingemetseld met een spouwlat en spouwslabben, dan ontstaan er meestal ook geen waterdichtheidsproblemen.

Wanneer de kozijnen op elkaar worden gestapeld, dan kunnen er echter wel risico's optreden. Houten kozijnen zetten immers uit en krimpen onder invloed van temperatuurswisselingen en door schommelingen in de relatieve luchtvochtigheid. Bij de detaillering moet er rekening mee worden gehouden dat het hout onbelemmerd kan krimpen en uitzetten. Een aandachtspunt hierbij is dat hout onder invloed van vocht vooral in de breedte uitzet; in de lengterichting van het hout is de uitzetting en de krimp beduidend kleiner. Wanneer gestapelde kozijnen onderling worden gekoppeld en tevens worden bevestigd aan de achterconstructie – die een andere uitzettingscoëfficiënt heeft dan de kozijnen – kunnen spanningen ontstaan in de verbindingen tussen de kozijnen. Hierdoor kunnen (gelijmde) hoekverbindingen kapot gaan en ontstaan er capillaire naden. Water kan dan via de verbindingen in het kopse hout dringen. Daardoor neemt de vormverandering van de verbinding nog meer toe en gaat deze nog verder open staan. Lekkage en/of houtrot bij de verbindingen is daarna het gevolg. Daarnaast leiden deze vormveranderingen ook tot problemen bij bijvoorbeeld draaiende delen.

OVERIGE INFORMATIE

  • KVT '95, uitgave Nederlandse Bond van Timmerfabrikanten, Bussum 1999 (2e gewijzigde druk).
  • J.G. Dame, 'Elastische verbindingen houden houten kozijnen waterdicht', Bouwwereld 22, 1999.
  • Handboek gevels, hoofdstuk B5600 (Woningbouw), uitgave SDU, Den Haag 2001.