0

Verantwoord (ver)bouwen: de theorie - 446

Wat verstaan we precies onder duurzaam bouwen? Waar komt de term vandaan?

OPLOSSINGRICHTINGEN

Definities van duurzaam

Wat bedoelen we met duurzaam? Welke ideeën liggen ten grondslag aan duurzaam bouwen?

Figuur 1.

Duurzaam staat voor beperking van milieubelasting
Een duurzaam materiaal belast het milieu weinig, of helemaal niet. Alles draait om de levenscyclus van een materiaal: het begint met het winnen van grondstoffen, gevolgd door transport en productie. Tijdens dit proces wordt het milieu op tal van manieren belast. Denk aan de aantasting van landschappen bij het winnen van grondstoffen, tot aan schadelijke uitstoot tijdens de verwerking tot een product voor de bouw. Ook tijdens het gebruik-, of bij de sloop kan milieubelasting optreden, bijvoorbeeld als een materiaal wordt verwerkt als afval.

Eindig en vernieuwbaar
Een aantal grondstoffen noemen we 'eindig'. Dat zijn grondstoffen die beperkt voorkomen, die we niet kunnen aanvullen. Grondstoffen die de mens vaak al eeuwenlang in grote mate aan de aarde onttrekt.

Voorbeelden:

  • de groep 'metalen': ijzer (grondstof voor staalproducten), koper, zink, lood
  • de groep 'steenachtige materialen': natuursteen, grind (grondstof voor beton)
  • aardolie (brandstof, grondstof voor tal van kunststoffen)

Een aantal grondstoffen noemen we 'vernieuwbaar'. Bedoeld wordt: grondstoffen die in een natuurlijke cyclus steeds weer kunnen worden aangevuld.

Voorbeelden:

  • hout uit verantwoord beheerde bossen
  • bamboe
  • schapenwol
  • schelpen
  • koolzaad als gewas voor energieproductie (in verantwoorde teelt)

Recycling en hergebruik
Hergebruik en recycling zorgen dat materialen c.q. grondstoffen lang in de gebruikscyclus blijven. Er is minder beslag op nieuwe grondstoffen nodig. Hergebruik is aan de orde bij sloop; bij zorgvuldig slopen kunnen materialen zonder, of met een beperkte beschadiging tevoorschijn komen. Ook kun je materialen zo scheiden. Vaak is dit noodzakelijk om ze te kunnen aanbieden bij de afvalbedrijven.

In de leer van recycling en afvalbeheer is de 'Ladder van Lansink' bekend:

  1. Zet primair in op preventie: voorkom afval;
  2. Zet daarna in op hergebruik: gebruik materialen opnieuw of gebruik materialen als grondstof voor nieuwe producten;
  3. Als dat niet mogelijk is, zet in op verbranden;
  4. Als dat niet mogelijk is, zet in op storten van afval.

Duurzaam staat voor lang meegaan
Lang meegaan is een oorspronkelijke betekenis van duurzaam. Die is nog steeds van kracht. Maar een materiaal dat lang meegaat, kan tegelijkertijd milieubelastend zijn. Een bekend voorbeeld is zink. Dit is een dakbedekking die lang meegaat, maar die het milieu flink belast. Zinkdeeltjes worden meegenomen door regenwater en komen terecht in het oppervlaktewater. Een te hoge concentratie veroorzaakt schade aan de flora en fauna. Zorgen dat materiaal lang mee gaat is prima, maar niet elk materiaal dat lang meegaat, is goed voor het milieu.

Maar wat is dan duurzaam bouwen?

Duurzaam bouwen is een activiteit, een manier van ontwerpen, bouwen en beheren. Tegelijkertijd is duurzaam bouwen een beweging. Een beweging die zorgt voor vernieuwing, die ons denken richting geeft. Duurzaam bouwen leidt tot ontwikkeling van kennis, tot methoden waarmee je duurzaam bouwen kunt aansturen en meten. Een duurzaam gebouw is een aantrekkelijk gebouw, een gebouw dat het milieu niet of nauwelijks belast, gemaakt van kwalitatief hoogwaardige materialen. Een pand ook, waarin het comfortabel wonen en werken is. Nederland kent vele voorbeelden van duurzaam bouwen, van gebouwen tot stadsdelen.

Kortom: Duurzaam bouwen en verbouwen levert winst op voor mens (people), milieu (planet) en economie (profit).

Een greep uit verschillende benaderingen

Figuur 2.

People, Planet, Profit (Triple P- benadering)
People, Planet, Profit is een benadering waarbij je bij nieuwbouwplannen, of bij het ingrijpen in een bestaande wijk of gebouw, een evenwicht zoekt op drie vlakken: People (mensen), Planet (aarde, ons leefmilieu) en Profit (economie). Leg je alleen accent op één van de vlakken, dus beperk je bijvoorbeeld de milieubelasting van een gebouw, maar let je niet op of het gebouw prettig in het gebruik is, dan loop je het risico dat de markt een dergelijk gebouw niet duurzaam vindt.

Levenscyclusanalayse (LCA)
LCA is een methode waarmee je de invloed van producten en menselijke activiteiten op het milieu in kaart brengt. Daarbij wordt gebruik gemaakt van speciale rekenmodellen. In LCA wordt de hele levenscyclus van een product of activiteit bekeken. Van de winning van grondstoffen via productie en (her)gebruik tot en met afvalverwerking. Ofwel: van de wieg tot het graf. Omdat het hierbij gaat om een keten van processen, zien we LCA als een vorm van ketenanalyse. In Nederland is van vrijwel alle bouwmaterialen een LCA profiel bekend. Meer informatie: Stichting Bouwkwaliteit, www.bouwkwaliteit.nl.

Cradle to Cradle (C2C)
Cradle to Cradle is een zeer actuele benadering voor duurzaam ontwikkelen/bouwen. De strategie is gebaseerd op het concept 'afval is voedsel'. Alle gebruikte materialen zouden na hun leven in het ene product, nuttig kunnen worden ingezet in een ander product. Hierbij zou geen kwaliteitsverlies mogen zijn en alle restproducten moeten hergebruikt kunnen worden of milieuneutraal zijn. Met een gesloten kringloop wordt 'afval' dan 'voedsel'.

Lees voor meer informatie SBR Infoblad 432 Cradle tot Cradle: basisgedachte van technologische en biologische kringloop