0

Verantwoord (ver)bouwen: keuze van materialen - 444

Wat is dat eigenlijk, een goed, duurzaam en/of verantwoord materiaal? En hoe kunt u duurzaam omgaan met materialen? Hoe maakt u de juiste keuzes?

OPLOSSINGRICHTINGEN

Stap 1: Hergebruik van producten

Figuur 1.

Hoeveel slopen?
Bekijk bij sloop goed wat u werkelijk moet slopen, en wat nog goed toe te passen is in de nieuwe situatie.
Vaak is de eerste gedachte: we slopen alles en bouwen weer opnieuw. Maar in een later stadium blijkt dat het best handig was geweest als dat muurtje was blijven staan, want nu bouwt u datzelfde muurtje weer opnieuw...

Gebruik materiaal dat vrij komt
Kijk of u gebruikte materialen kunt toepassen. Bouwen en verbouwen gaat vaak gepaard met slopen, of verwijderen van delen van het gebouw. Veel materiaal is, soms met een bewerking, herbruikbaar. Denk aan dakpannen, houten stijlen en regels (spijkers verwijderen), kozijnen, baksteen (afbikken), klinkers en stoeptegels.

Gebruik gebruikt materiaal
De handel biedt gebruikte materialen. Misschien kent u de gespecialiseerde handel in antieke bouwmaterialen. In opkomst is handel in materialen die beschikbaar komen uit projecten voor 'duurzaam slopen'. Milieu Centraal geeft een overzicht van leveranciers van gebruikte materialen (www.milieucentraal.nl, zoek op 'tweedehands materiaal').

Opmerking: bij hergebruik van materialen moet u altijd goed afwegen of uw werk voldoet aan alle kwaliteits- en gebruikseisen. Wilt u bijvoorbeeld een kozijn met enkelglas in de gevel van een woning hergebruiken? Doe dit alleen als het kozijn wordt voorzien van goed isolerend HR glas.

Stap 2: Levensduur materiaal afstemmen op functie

Materiaal gaat langer mee
Materiaal dat eigenlijk niet geschikt is voor een bepaalde functie gaat niet lang mee. Het is niet duurzaam. Wilt u bijvoorbeeld materiaal buiten toepassen, dan moet dit weerbestendig zijn. Gewoon multiplex of MDF is niet geschikt voor gevelbeplating of panelen. De watervaste variant van multiplex (WWP) kunt u in dit geval veel beter gebruiken. Ook vochtige ruimten, of plaatsen waar je later minder goed bij kunt, vragen altijd om een zorgvuldige keuze.
Gebruik bij slecht bereikbare plaatsen altijd materialen met een lange levensduur. Denk bijvoorbeeld aan tengels op een plek waar risico voor vocht is, of aan de zijkanten van een dakkapel.

Detailleren op bescherming
Detailleer uw werk zo, dat weersgevoelige materialen beter beschermd zijn. Zorg bijvoorbeeld voor een dak overstek, als u een onbehandelde houten gevel toepast.

Stap 3: Vernieuwbare grondstoffen

Een aantal grondstoffen noemen we 'eindig'. Dat zijn grondstoffen die beperkt voorkomen. Grondstoffen die de mens vaak al eeuwenlang in grote mate aan de aarde onttrekt. Alle metalen en mineralen zijn eindige grondstoffen.

Een aantal grondstoffen noemen we 'vernieuwbaar'. Hout is het bekendste voorbeeld: in een duurzame bosbouwcyclus zorgen we ervoor dat de gebruikte hoeveelheid hout steeds door natuurlijke groei wordt aangevuld. Andere vernieuwbare grondstoffen zijn bijvoorbeeld bamboe (snel groeiend), schapenwol (isolatiemateriaal), vlas en stro.

Kies voor gecertificeerd hout
Niet-duurzaam bosbeheer - aantasting van tropische regenwouden - is een van de grootste bedreigingen van het milieu. De toepassing van 'fout hout' zou door iedereen zoveel mogelijk moeten worden tegengegaan. Fout hout kunt u vermijden door te kiezen voor hout met een keurmerk van duurzaam bosbeheer. Het ministerie van BZK (Voorheen VROM) heeft een maatlat voor duurzaam hout laten ontwikkelen, die 'goede' keurmerken omvat. De volgende certificatiesystemen voldoen aan de criteria voor duurzaam hout van de Nederlandse overheid:

  • FSC internationaal (Boscertificaten en CoC)
  • PEFC internationaal (Boscertificaten en CoC) met uitzondering van vooralsnog MTCS
  • Keurhout (CoC)

Meer informatie: www.tpac.smk.nl

Opmerking: er wordt wel eens gezegd dat er andere keumerken zijn die op een gelijkwaardige manier een verantwoorde herkomst garanderen. Dit is niet waar!

Stap 4: Herbruikbare en recyclebare producten

Denk van tevoren na over wat er met de afgedankte producten gebeurd, nadat ze door u zijn gebruikt.
Neem bijvoorbeeld natuurlijke producten, want dan weet u dat u ze zonder problemen kunt storten. Ze kunnen worden afgebroken en opgenomen door de natuur.

Andere materialen kunnen we omsmelten of uit elkaar halen, zodat er nieuwe producten van gemaakt kunnen worden. Die komen daardoor niet op de afvalberg terecht.

Let ook op de manier waarop u verschillende materialen met elkaar verbindt. Door te schroeven en interlock-systemen te gebruiken hoeft u geen gebruik te maken van lijmen en kitten. Lijmen en kitten vervuilen vaak de materialen. Ze zijn moeilijk of zelfs helemaal niet meer in een andere situatie te hergebruiken.

Denk ook eens aan het aanbieden van de sloopartikelen die u niet zelf heeft kunnen hergebruiken.

Recycling en hergebruik
Hergebruik en recycling zorgen dat materialen c.q. grondstoffen lang in de gebruikscyclus blijven. We hoeven minder nieuwe grondstoffen te gebruiken. Hergebruik is aan de orde bij sloop; bij zorgvuldig slopen kunnen materialen zonder, of met een beperkte beschadiging tevoorschijn komen. Materialen kunnen bij zorgvuldig slopen ook worden gescheiden. Dit is vaak noodzakelijk, wilt u ze kunnen aanbieden bij de afvalbedrijven.

Figuur 2.

Een voorbeeld:
PVC is een materiaal dat veel wordt toegepast voor bouwmaterialen. Denk aan kozijnen, PVC afvoerleidingen (riool) en de bekende PVC elektra-leidingen. De productie van PVC is milieubelastend. De milieubelasting is echter sterk gereduceerd door een hoge mate van recycling. Fabrikanten van PVC kozijnen en leidingen leveren tegenwoordig materiaal met recyclinggarantie. VKG keurmerk regelt de recyclegarantie voor kunststof kozijnen. De site van VKG keurmerk geeft een overzicht van inzamelpunten.

Het verkleven van materialen - lijmen, kitten, 'purren', bitumineus verbinden - leidt tot een onomkeerbare samenvoeging van ongelijksoortige materialen. Veranderingen of aanpassingen zijn niet goed meer mogelijk, hergebruik wordt belemmerd en een goede recycling is minder eenvoudig. Verkleven van materiaal is niet duurzaam.

Niet altijd, maar wel in veel gevallen is verkleven niet noodzakelijk. Een aantal tips:

  • zorgvuldig bouwen en het gebruik van rubberen band voor aansluitingen van bijvoorbeeld wanden maken het achteraf dichtkitten overbodig;
  • een ballastlaag (grind, tegels)op losliggende dakbedekking (PVC, EPDM) voorkomt dat je dakbedekking moet verkleven op de onderlaag.

Prefab bouwmethoden spelen vaak positief in op problemen met onnodig verkleven van materialen. Goede prefab bedrijven - bedrijven die het werk goed voorbereiden en detailleren en zorgvuldig en nauwkeurig werken - leveren maatwerk met duurzame aansluitingen.

Stap 5: Beperk giftige stoffen

Sommige bouwmaterialen geven stoffen af in de directe omgeving. Die kunnen slecht zijn voor de onze gezondheid en slecht voor het milieu (planten en dieren). Het is belangrijk om deze stoffen zo min mogelijk, en liefst zelfs helemaal niet, toe te passen.

Drie voorbeelden:
Traditionele alcydverven, lakken en beitsen (verdunbaar met terpentine) bevatten oplosmiddelen. Deze middelen verdampen tijdens het drogen. De oplosmiddelen zijn slecht voor de gezondheid en slecht voor het milieu. De fabrikanten hebben de afgelopen jaren veel gedaan om de hoeveelheid oplosmiddelen te reduceren. Op de markt zijn nu watergedragen (water als oplosmiddel) en zogenoemde High Solid verven, met steeds minder schadelijke oplosmiddelen. Professionele schilders mogen alleen oplosmiddelarme verfsoorten gebruiken: dit is beter voor de verwerker, die vooral binnen minder last heeft van de vluchtige stoffen.

Lood, zink en koper zijn traditioneel materialen voor dakbedekking en voor waterkerende aansluitingen. Historische gebouwen hebben soms prachtige dakdetails en aansluitingen van deze materialen. Een belangrijk nadeel van deze materialen: regenwater neemt materiaal mee dat vervolgens terecht komt in riool- of oppervlaktewater. Een te hoge lood-, zink- of koperconcentratie veroorzaakt schade aan de flora en fauna. Voor aansluitingen waarbij lood een optie is zijn er alternatieven. Op de markt is bijvoorbeeld versterkt EPDM (kunstrubber), dat in de professionele bouw wordt toegepast bij aansluitingen van kozijnen op metselwerk of onderdorpels.
Kiest u wél voor oplossingen met lood, zink of koper? Dan is het goed om te weten dat u varianten kunt bestellen met een coating, die de uitloging beperken.

De teerhoudende dakbedekkingen van vroeger - die vaak nog aanwezig zijn - zijn milieubelastend. Deze dakbedekking bevat schadelijke koolwaterstoffen (PAK). Leveranciers bieden nu minder belastende alternatieven als PVC, EPDM en bitumen. Die materialen hebben als bijkomend voordeel dat ze gemakkelijker aan te brengen en te verwerken zijn (beoordeling duurzaamheid op basis van LCA, waarbij ondermeer wordt gekeken naar winning van grondstof, bewerking, transport, levensduur, onderhoud en afval).

Reacties

Nog geen reacties

Reageer

Waardeer dit infoblad