0

Wat is BIM? Wat kan je met BIM? - 447

BIM (Bouw Informatie Model) is sinds 2010 een veelvuldig gebruikte term in de bouwwereld. Wat is BIM en wat kan je er in de praktijk allemaal mee?

OPLOSSINGSRICHTINGEN

Oplossingsrichting

In de bouwsector wordt het belang van BIM al breed erkent. BIM wordt de toekomst voor de gehele bouwkolom. De vraag blijft, wat is BIM? Hierover gaan veel verhalen de ronde. Volgens de één is BIM een manier om een gebouw in 3D te laten tekenen door een architect. Voor iemand anders is het een manier om faalkosten de kop in te drukken en voor wéér iemand anders is het een vorm van ketensamenwerking. In de praktijk is de rol van BIM sterk afhankelijk van wat het projectteam als doel heeft gesteld om met BIM te bereiken. Hierover later meer.

BIM is een afkorting voor Bouw Informatie Model. De afkorting is afkomstig uit het Engels en staat voor Building Information Model. In tegenstelling tot het traditionele ontwerp- en bouwproces wordt er tijdens het BIM-proces in één model (bestand) gewerkt. Aan dit bestand wordt alle data gekoppeld die nodig is voor het ontwerpen, bouwen en beheren van een bouwwerk. Dit model wordt gebruikt door alle partijen die betrokken zijn bij het te realiseren bouwwerk, zoals opdrachtgever, architect, adviseurs, aannemer en installateur.

Het voordeel van het werken in één model is dat alle partijen dezelfde gegevens (zoals tekeningen, berekeningen, gebouwdimensies, rapporten en verslagen) gebruiken. Alle partijen kunnen zien waar de knelpunten (clash control) zich bevinden en of er aan alle regels wordt voldaan. Daarnaast is het mogelijk om bijvoorbeeld een energieberekening aan het model te koppelen, de EPC te laten uitrekenen en de constructie door te rekenen.

Als alle bovengenoemde informatie in één model zou staan, wordt het model te groot, te ingewikkeld en onwerkbaar. Daarom wordt er tijdens het BIM-proces gebruik gemaakt van één basismodel (moederbestand) waaraan diverse programma’s worden gekoppeld die specifiek zijn ontwikkeld voor diverse specialisaties zoals constructieberekeningen, bouwfysische berekeningen, EPC-berekening etc. Een BIM-model laat zich goed vergelijken met een stekkerdoos waarin oneindig veel stekkers kunnen worden geplugd. Om deze uitwisseling mogelijk te maken is er een taal nodig die door elk programma begrepen wordt. Daarvoor zijn de zogenaamde open standaarden ontwikkeld zoals IFC, IFD en IDM.

Het toepassen van BIM is geen doel op zichzelf. BIM is een methode, een proces en een hulpmiddel om op een efficiënte wijze met diverse partijen samen te werken. De voordelen die aan BIM hangen zijn het terugbrengen van faalkosten, er kunnen mooie (architectonische) plaatjes mee gemaakt worden en het bevordert de samenwerking en wederzijds begrip tussen alle partijen.

Juist omdat het BIM-proces heel veel verschilt van het huidige ontwerp- en bouwproces, is het een grote drempel voor bedrijven om te beginnen met BIM. Daarom is het raadzaam om op kleine schaal te beginnen binnen het bedrijf. Dit wordt ook wel ‘little BIM’ genoemd. Als er met twee à drie projecten ervaring is op gedaan, kan er overgestapt worden naar een BIM-proces met externe partijen. Dit wordt ‘big BIM’ genoemd. Dit proces van de eerste stap zetten om met BIM te beginnen en door te groeien naar een bedrijf dat met big BIM bezig is, duurt ongeveer drie jaar blijkt in de praktijk.

ACHTERGROND INFORMATIE

Little BIM
Hoe kan je beginnen met het starten van het BIM-proces? Allereerst is het belangrijk om te weten wat de mogelijkheden van BIM zijn. Dit kan door het volgen van een introductiecursus BIM zoals die van SBR. Als men weet wat de mogelijkheden zijn, kan er bepaald worden wat de doelstellingen zijn voor het bedrijf. Oftewel: Waarom ga ik met BIM beginnen en wat voegt het voor waarde toe aan mijn bedrijf? Daarnaast is het belangrijk om te weten wat je allemaal nodig hebt aan hulpmiddelen en wat de kosten hier van zijn. Het aanschaffen van een snelle computer en een softwarepakket is nog geen BIM.

Voor little BIM zijn goede computers en een softwarepakket noodzakelijke hulpmiddelen (vergelijk het met een timmerman die niets kan beginnen zonder hamer en een zaag. Het softwarepakket is afhankelijk van de eerder gestelde doelstellingen. Om een gedegen keuze te maken is het raadzaam om van diverse softwarepakketten een testversie te downloaden van 30 dagen. Op deze manier is goed te bepalen welk softwarepakket geschikt is voor het bedrijf. Daarnaast zal een aantal medewerkers moeten leren omgaan met het softwarepakket. Hiervoor worden verscheidene cursussen gegeven. Voor het beheer van een BIM-model is een centrale locatie nodig. Dit zou bijvoorbeeld de dataserver van het bedrijf kunnen zijn. Wanneer aan deze basisvoorwaarden is voldaan kan er gewerkt gaan worden aan een BIM-model. Raadzaam is om hiervoor een fictief project te gebruiken. Oefen tijdens dit project ook op de onderlinge communicatie om uit te vinden wat er van je gevraagd wordt om een project goed tot stand te brengen. Dit is straks essentieel om big BIM tot een succes te maken. Als hier voldoende ervaring mee is opgedaan, kan er aan een echte opdracht gewerkt gaan worden.

Het overstappen naar BIM is een hele investering voor een bedrijf. Dit is en blijft een groot struikelblok voor met name kleine bedrijven omdat de investeringskosten voor hen relatief erg hoog zijn.

Big BIM
Als het little BIM traject eenmaal is gelukt, kan het bedrijf er voor kiezen om zich te specialiseren in little BIM. Het is echter aan te raden om de stap te zetten naar big BIM. Hier zijn een aantal redenen voor:

  1. De ketenpartners moeten beter samenwerken omdat ze allen aan hetzelfde model werken;
  2. De kwaliteit van het uiteindelijke bouwwerk wordt beter door meer consistentie;
  3. Minder faalkosten tijdens de bouw;
  4. Een geslaagd eerste project resulteert vaak in een project overschrijdende samenwerking tussen de ketenpartners.

Net als bij little BIM is voor big BIM goed gereedschap noodzakelijk. Het gereedschap bestaat naast goede computers en een softwarepakket ook uit een snelle dataverbinding (niets is zo vervelend als lang wachten op informatie binnenhalen). Bovendien zal er afgesproken moeten worden waar de centrale server zich zal bevinden. Dit zou bij één van de partners kunnen zijn, maar ook een decentrale server is mogelijk (bijvoorbeeld de bimserver van TNO die gratis ter beschikking wordt gesteld). Alle hulpmiddelen zijn nu aanwezig om het werken met big BIM mogelijk te maken.

Voordat er met BIM gewerkt gaat worden, moet er een (architectonisch) ontwerp zijn. De architect heeft de wensen van de opdrachtgever vertaald naar een voorlopig ontwerp. Aan de hand van dit ontwerp kunnen andere partijen aansluiten bij de architect. Omdat er samengewerkt gaat worden tussen diverse partijen, is het verstandig (eigenlijk noodzakelijk!) om afspraken te maken. Het gaat om afspraken zoals: Wie doet wat? Wie is waarvoor verantwoordelijk? Hoe wordt het BIM-model gebruikt? Werken alle partijen in één en hetzelfde model of is één basismodel en werkt iedere partij in zijn eigen model dat regelmatig gesynchroniseerd wordt met het basismodel (en de modellen van de andere partijen)? Hoe vaak vindt deze synchronisatie plaats? Wat is het verdienmodel?

Duidelijk is dat het opstarten van een project in big BIM in de beginfase erg veel tijd en energie kost voordat er daadwerkelijk een gebouw ontworpen en uitgewerkt kan worden. Bijkomstige complicatie is dat de huidige standaardcontracten niet meer geschikt zijn voor een BIM-samenwerking. Dit heeft te maken met het verschuiven van diverse werkzaamheden. In een traditioneel ontwerpproces ligt het zwaartepunt bij de bestek- en werktekeningen. De oorzaak hiervan is dat pas in deze twee fasen de aannemer bekend wordt. Vaak werkt deze aannemer net op een andere manier, waardoor alle tekeningen gewijzigd moeten worden. Dit kost veel tijd en hier is het honorarium van de architect ook op afgestemd. Door met BIM te gaan samenwerken komt (bijvoorbeeld) de aannemer al aan het begin van het ontwerpproces aan tafel te zitten. Dit levert meer informatie op voor de architect die verwerkt moet worden in een eerder stadium van het ontwerpproces. Het honorarium voor de architect moet hier op afgestemd worden. Dit geldt net zo goed voor adviseurs, aannemer, installateur etc. Daarom is het verstandig om voor het eerste big BIM project partners te selecteren die bekend zijn en waarmee een goede (vertrouwens)relatie is opgebouwd. Voor kleine projecten kan dit door een persoon van één van de partners gedaan worden, voor grote projecten is het advies om een (externe) BIM-manager te benoemen die het hele proces begeleidt.

Eén van de essentiële onderdelen van een samenwerking is communicatie. Zeker tijdens het ontwerpen en bouwen van een gebouw in een BIM-model met een aantal partijen is communicatie van cruciaal belang. Waarbij tijdens het traditionele ontwerpproces de tekeningen en documentatie over de schutting werden gegooid naar de volgende partij in de keten, is dit bij BIM ondenkbaar. Wat in de praktijk vaak gebeurt is dat er werksessies belegd worden waarbij alle partijen aanwezig zijn. Tijdens deze sessies wordt alles besproken wat op dat moment van belang is. Grootste verschil is dat tijdens deze sessies iedereen achter een laptop zit met zijn eigen BIM-model op het scherm. Op deze manier worden razendsnel besproken, afgesproken en verwerkt in het model. Dit vraagt andere competenties van de tekenaar(s)/modelleur(s) dan in het huidige ontwerpproces. Bij BIM wordt niet meer gesproken van tekenaars maar van modelleurs. Het feit dat er andere competenties nodig zijn, heeft te maken met het feit dat een modelleur veel sneller een beslissing moet kunnen nemen, deze beslissing moet hij overleggen met de overige partners om te kijken of dit consequenties heeft en daarna kan de modelleur de aanpassing in het model verwerken. Het signaleren, oplossen en communiceren van een probleem gaat tijdens het BIM-proces vele malen sneller dan tijdens het huidige ontwerpproces.

Een ander medium wat in de praktijk steeds meer gebruikt wordt voor de communicatie is Skype (of soortgelijke programma’s). Via Skype is het mogelijk om te ‘bellen’ via de computer. Modelleurs zitten met een headset op hun hoofd en kunnen zo continu met elkaar in contact staan om te overleggen tijdens het modelleren. Het blijft wel noodzakelijk om elkaar in real-life te zien en te spreken over het project.

Niet alleen het BIM-model wordt op één locatie opgeslagen, ook alle relevante aanverwante documentatie wordt op deze locatie bewaard. Deze is dan ook voor alle partijen toegankelijk. Dit vraagt in het begin enige discipline, omdat iedereen gewend is dit binnen het eigen bureau te bewaren, maar zal na een tijdje vanzelf gaan wennen.

AANDACHTSPUNTEN

Tekenen of modelleren?
Van oudsher worden gebouwen ontworpen door te tekenen met potlood, pen e.d. Dit gebeurde eerst op de tekentafel, waarna deze vervangen werd door de computer. Doormiddel van CAD-software werden ontwerpen via de computer digitaal getekend. Iedere lijn werd afzonderlijk op het digitale papier gezet en daarna uitgeprint. Gebouwen zijn drie dimensionale objecten, maar worden uitgewerkt en weergegeven middels twee dimensionale tekeningen.

Juist omdat gebouwen drie dimensionale objecten zijn, is de wens ontstaan om software te ontwikkelen die het daadwerkelijke gebouw in 3D kan weergeven. Op deze manier wordt het gebouw al een keer ‘gebouwd’ voordat het daadwerkelijke gebouw gebouwd gaat worden. Door deze wens heeft er een verschuiving plaatsgevonden. Het gebouw wordt namelijk niet meer getekend, maar wordt gemodelleerd (er wordt een 3D-model gemodelleerd). Het modelleren is niet meer te vergelijken met het tekenen van lijnen. Modelleren gebeurd d.m.v. het samenstellen van diverse (bouw)componenten, zoals muren, daken, ramen, vloeren, meubels, bomen etc. Al deze componenten zijn op hun beurt weer te manipuleren tot het gewenste resultaat is bereikt. Dit verschil is heel belangrijk omdat het een andere denkwijze vraagt van de modelleur ten opzichte van de (traditionele) tekenaar. Oftewel, een modelleur heeft andere competenties dan een tekenaar. Hier zal op gelet moeten worden bij het selecteren van mensen voor de functie van modelleur.

OVERIGE INFORMATIE

Relevante websites:

Relevante boeken:

  • Van Yap yum tot Dim sum;
  • Marjet Rutten Big Bim Little Bim; Finith E. Jernigan AIA.