0

Bijzonder resultaat dankzij minimale aanpassingen aan standaardproduct - Accomodatie De Reijer, Ridderkerk

‘Je moet een open boek zijn en eerlijk zijn over wat je wel en niet kan’, zegt Norddin Boutkabout, van Nieman-Valk Technisch Adviesbureau. ‘Je moet elkaar kunnen vertrouwen.’ Zijn collega Herbert Lentink vult aan: ‘Samen ontwerpen, naast elkaar in plaats van na elkaar, is heel belangrijk. De telefoon zat als het ware aan ons hoofd gelijmd.’ En hij vervolgt: ‘De projectleider moet een brede kijk hebben, relaties kunnen zien, en op tijd signaleren wanneer je een specialist nodig hebt en wanneer een generalist.’ In mei 2007 wint Atelier VHGP de prijsvraag voor brede school ‘De Reijer’ in Ridderkerk. De prijsvraag bestaat primair uit een plan van aanpak voor het ontwerp van een school met 15 klaslokalen. Om ook de buurt meerwaarde te bieden, onderzoekt VHGP de mogelijkheden om meerdere partijen te huisvesten in een verzamelgebouw. Het resultaat is nu een gebouw met een basisschool, een peuteropvang en een beweegcentrum met twee sportzalen.

Deze projectbeschrijving is tot stand gekomen met dank aan Serge van de Moesdijk, Atelier VHGP.

Entreezijde, foto: Lisette van de Pavoordt

PROCESBESCHRIJVING

Architect als regisseur met BIM als basis

Regie is van groot belang bij integraal samenwerken, dus werkt Atelier VHGP met een Bouwwerk Informatie Model (BIM). Hiermee kan het bureau alle relevante informatie over de functionele en fysieke karakteristieken beheren, ontsluiten en opslaan. ‘Zo kunnen we de wensen van de opdrachtgever, de installaties en de regelgeving binnen budget realiseren’, zegt Serge van Moesdijk van Atelier VHGP.

De architect is naar eigen zeggen de aangewezen partij om in de initiatieffase alle facetten van het bouwen samen te brengen in een Programma van Eisen. Andere deskundigen brengen de visie op het onderwijs (vanuit de opdrachtgever) samen met de bouwsystematiek, de mogelijkheden voor de constructie, de installatietechnische zaken en de huidige regelgeving.

VHGP modelleert alles, tot en met het definitieve ontwerp. ‘De constructeur schetst alleen de schema’s’, vertelt Van de Moesdijk. ‘Dit was ook gedefinieerd in de opdracht, waarover VHGP de coördinerende rol had.’ De installatieadviseur denkt mee in concepten en de constructeur geeft aan wat de randvoorwaarden zijn met betrekking tot de draagconstructie. ‘Maar pas na akkoord op het definitieve ontwerp trekken we het BIM-model uit elkaar en kan iedereen aan de slag met de uitwerking van zijn eigen onderdelen.’

De invloed van deze samenwerking op het concept, de kosten en de detaillering
Een klasse B frisse school eist volgens Herbert Lentink veel van de installaties. ‘Een integrale aanpak is dan onmisbaar’, benadrukt hij. ‘Frisse scholen zijn alleen te realiseren door alle disciplines te betrekken.’ De bouwpartners besteden bij MFA de Reijer veel aandacht aan het creëren van een gezond binnenklimaat.

De installatietechnisch adviseur is al vroeg in het proces betrokken, waardoor het mogelijk is te kiezen voor een energieconcept waarbij alle voor- en nadelen goed zijn afgewogen. Ontwerpconsequenties en de globale financiële gevolgen zijn al snel inzichtelijk. Tegelijkertijd is het dankzij de goede communicatie met de constructeur mogelijk een flexibele indeling voor het gebouw te realiseren.

Ook BIM maakt alle gevolgen van een aanpassing in het ontwerp snel zichtbaar. Het team kan keuzes niet alleen bijsturen vanuit esthetisch opzicht, maar ook vanuit technisch en zelfs vanuit financieel perspectief.

Constructie in BIM

Traditioneel bouwproces
Ondanks de op het oog geïntegreerde aanpak, is de organisatievorm wat de aanbesteding betreft toch traditioneel. ‘Het is een gemiste kans de aannemer niet al eerder te betrekken’, zegt de architect. ‘De aannemer draagt doorgaans immers de verantwoordelijkheden.’

Bij een traditionele aanbesteding is de aannemer tijdens het ontwerpproces echter nog niet geselecteerd. De gekozen bouwsystemen kunnen dan afwijken van de bouwsystematiek van de uitvoerende aannemer. Een intensieve samenwerking met de aannemer is dan nog alleen mogelijk bij het uitvoering-gereedmaken van het ontwerp.

EINDRESULTAAT

Flexibel ruimtegebruik
Het multifunctionele, bakstenen gebouw vertegenwoordigt de visie van een meer open onderwijs, ontstaan in nauwe samenspraak met de directeur en stichting 3Primair. Zo moeten er naast de 15 klassen veel algemene ruimtes zijn, zoals een mediatheek.

Uit vooronderzoek door het architectenbureau blijkt bovendien dat de algemene ruimte in grote mate flexibel moet zijn. Kleine groepen moeten verspreid over de school aan opdrachten kunnen werken. De oplossing is een grote schuifpui met draaideur, waarmee de indeling van de algemene ruimtes aan te passen is.

Flexibele ruimte, foto: Lisette van de Pavoordt

Basisplattegrond, beeld: Atelier VHGP

Aannemer die meedenkt
De aannemer kan in eerste instantie niet direct garanties geven voor deze pui. Als aannemer en architect er samen nog eens goed naar kijken, kan er uiteindelijk een product worden geleverd waarmee ze allebei tevreden zijn.

Voorwaarde voor een dergelijke, positieve ontwikkeling is een aannemer die meedenkt. Liefst zo vroeg mogelijk in het proces. Dan is het zelfs mogelijk om met minimale aanpassingen aan een standaardproduct een bijzonder en degelijk resultaat te realiseren.

Ontwikkelen afwijkende details niet nodig
‘Het is daarbij absoluut niet noodzakelijk afwijkende details te ontwikkelen’, stelt Serge van de Moesdijk. ‘Details gebaseerd op de SBR-Referentiedetails bieden meer garantie voor een kwalitatief goed resultaat. De uitdaging is juist om met deze oplossingen een prettige woon-, werk- of leeromgeving te realiseren.’

Wanneer het een ontwerpopgave van een school betreft, is het minstens zo belangrijk om een goed werkend onderwijsconcept voor een school te bewerkstelligen. De architect pleit er daarom voor dat architecten de gecertificeerde oplossingen als uitgangspunt nemen. Hiermee kunnen de kosten en risico’s worden beperkt.

Het gebruik van BIM past perfect in de rol van de architect zoals VHGP die voor de toekomst voor ogen heeft. In die rol denkt de architect mee mét de opdrachtgever, probeert hij meerkosten te voorkomen en de kwaliteit te verhogen. Bij De Reijer is dit gelukt.

LEERPUNTEN

Betrek de aannemer bij het ontwerpproces
Zowel het ontwerpteam als de aannemer willen een zo goed mogelijk gebouw verwezenlijken. Dit project bevestigt nog maar eens dat de traditionele aanbestedingsprocedures de kwaliteit niet bevorderen. De aannemer wordt pas laat betrokken bij het project, terwijl het beter is als hij als adviseur bij het ontwerpproces betrokken is. Dan kan er rekening worden gehouden met de bouwsystematiek van de aannemer en kan er beter worden samengewerkt in het BIM-model.

Architect als regisseur
Atelier VHGP pleit ervoor de architect te laten optreden als regisseur die het overzicht heeft en de partijen aanstuurt. Tegelijkertijd kan de architect het onderling begrip tussen de diverse bouwpartners bevorderen. VHGP komt al dicht in de buurt van een regisserende architect. De school is een totaalopdracht voor het bureau. Een behoorlijke verantwoordelijkheid, maar volgens de architect wel de beste manier om het werk niet alleen namens, maar ook met de opdrachtgever uit te voeren.

Algemene ruimte, foto: Lisette van de Pavoordt

Meer foto’s van MFA De Reijer

Reacties

Piet van Pelt op 20 januari 2014

Welke aannemer heeft met welke bouwpartners dit werk gerealiseerd? Vind dat hier niet sprake is van integrale samenwerking. Het is gewoon traditioneel en dan elke keer de opmerking het zou beter geweest zijn als de aannemer in het ontwerp betrokken zou zijn. Mooi advies maar dat was al lang bekend toch? Het zou toch mooi zijn als het ontwerpteam de verantwoordelijkheid had genomen en met gespecialiseerde aannemers/installateurs.

delete

Serge van de Moesdijk op 21 januari 2014

Integrale vormen van samenwerking zijn voor de uitvoering niet altijd mogelijk. (door o.a. vormen van aanbesteden e.d.) De integrale samenwerking is hier met name toegespitst op de voorbereiding op de bouw. Dus de opmerking 'het is gewoon traditioneel' is voor de uitvoering deels van toepassing, zeker niet op de voorbereiding. Het programma van eisen, aanvullende randvoorwaarden opdrachtgever, technische specificaties en budget hebben wel degelijk geleid tot een BIM model (lees als samenwerkingsmodel) dat telkens accurate informatie gaf. Hierdoor waren gevolgen voor elke wijziging op alle disciplines direct zichtbaar : dit heeft ervoor gezorgd wensen van opdrachtgever, installaties en regelgeving binnen de budget te kunnen realiseren. Het mag duidelijk zijn dat ook wij voorstander zijn van gezamelijk ontwikkeling (ook al in initiatieffase) met de aannemer.

delete

Reageer