0

Unieke combinatie infrastructuur en vastgoed – De Groene Loper, A2 Maastricht

De A2 bij Maastricht is een belangrijke route voor doorgaand verkeer van en naar België, Duitsland en Frankrijk. Het stuk A2 waarover deze projectbeschrijving gaat, doorkruist Maastricht, met alle verkeersoverlast van dien.

Het plan De Groene Loper smeedt de stad Maastricht weer tot één geheel en biedt een oplossing voor de verkeersdrukte. Het maakt Maastricht goed bereikbaar en creëert nieuwe kansen voor de ontwikkeling van de aangrenzende buurten. Uniek is dat het project bestaat uit een civiele component en een vastgoedcomponent die onlosmakelijk zijn verbonden met elkaar.

PROCESBESCHRIJVING

Professioneel opdrachtgeverschap ƒ
De opdrachtgever zet de opgave zo integraal mogelijk weg, zodat er sprake is van een horizontale keten. Nieuw aan dit project is dan ook een andere benadering van het formuleren van de ontwerpopgave door de opdrachtgever.

Opdrachtgever voor de A2 bij Maastricht zijn het Ministerie van Infrastructuur en Milieu en de gemeente Maastricht. In de Stuurgroep A2 Maastricht werken Rijkswaterstaat, gemeente Maastricht, Provincie Limburg en gemeente Meerssen samen.

Sturing op kwaliteit
De ambitie is bepaald met behoud van ieders verantwoordelijkheid, onder het projectmotto ‘denken vanuit parallelle belangen’. Het budget bepaalt de prijs en er is sturing op kwaliteit. Een externe gunningsadviescommissie en een zogenoemde tenderboard helpen te sturen. De gunningsadviescommissie bestaat uit experts op het terrein van bestuurlijke en maatschappelijke ontwikkelingen, en experts op verkeerskundig, stedenbouwkundig, milieukundig en (bouw)technisch gebied. De tenderboard houdt toezicht op de zorgvuldigheid van het aanbestedingsproces en adviseert de projectorganisatie.

De opgave is gedefinieerd tussen 2004 en 2006. In 2006 start de aanbestedingsprocedure, via vier dialoogronden. De eerste ronde draait om het verifiëren of de vraagstelling in de basis haalbaar en realistisch is. In de drie ronden erna ligt de focus vooral op verzoeken tot wijzigingen vanuit de opdrachtnemers.

Tracéwetprocedure niet voorafgaand aan selectie
Om zoveel mogelijk ruimte te bieden voor uiteenlopende oplossingen, is de Tracéwetprocedure niet voorafgaand aan de selectie doorlopen. Ook het bestemmingsplan is pas ná de gunning vastgelegd. De opdrachtgever spreekt wel een voorkeur uit voor de variant van het huidige tracé met een tunnel.

De opvallendste oplossing, die vooraf niet is voorzien, is de gestapelde tunnel. Om na te gaan of de oplossing past binnen de geformuleerde vraagstelling, leggen opdrachtgever en ontwikkelteam deze naast de functionele prestatie-eisen.

Doorsnede dubbele ondertunneling, beeld: A2maastricht.nl

Eén plan voor stad en snelweg
Consortium Avenue2 toont aan hoeveel integratiestappen sommige opdrachtnemers al hebben genomen. De integratie van de vraagstelling en vragende partijen creëert immers ruimte voor een andersoortige, vernieuwende en vrijere inbreng van de aanbodzijde. Het antwoord van Avenue2 laat zich in twee delen splitsten en omschrijven.

  1. De infrastructuur met de kenmerkende gestapelde tunnelconstructie. De oplossing komt voort uit de wens een zo groot mogelijke vastgoedpotentie te realiseren.
  2. Het vastgoed zelf sluit daar naadloos op aan. Integraal betekent bij dit project dan ook het op elkaar afstemmen van infra en vastgoed. De vastgoedcomponent moet de duurder dan gebudgetteerde infracomponent financieren.

Het consortium is er voor capaciteitsspreiding en risicospreiding. Een schakelfunctie, een soort spin-in-het-web, blijkt ook nodig. Het consortium maakt gebruik van een escalatiemodel voor het omgaan met mogelijke conflicten. Het werk kan immers niet worden stilgelegd bij een project met € 2.5 miljoen omzet per week.

800 vergunningen soepel verkregen
Nadat het contract met Avenue2 is getekend, ligt de nadruk het 1e jaar op bestuurlijke zaken zoals het Tracébesluit. Doorgaans heeft de overheid hiervoor enkele jaren de tijd nodig, maar de meer dan 800 vergunningen worden soepel en zonder vertraging verkregen.

Langzamerhand neemt het vastgoed de lead over van de infracomponent. Het project maakt een omschakeling van “zaken zelf ontwerpen, ontwikkelen en dan verkopen” naar “alles via co-design”. ‘Co-design is een must in deze tijden’, zegt Rob de Jong, directeur vastgoed. ‘Wij hanteren hiervoor een aanpak die afstamt van de Matt en Gail Taylor Group Genius® benadering.’ Zie ook deze case. De opdrachtgever zorgt ervoor dat er hoogwaardige deskundigheid voorhanden is en men denkt men vanuit doelgroepen en shareholders.

EINDRESULTAAT

Winnend plan
De ruggengraat van het winnende plan omvat:

  • Een gestapelde tunnel, waardoor 80% van het huidige verkeer ondergronds gaat en er bovengronds ruimte is voor een woonerfklimaat;
  • Een groen, recreatief lint voor fietsers en voetgangers, dat van de Landgoederenzone tot knooppunt Europaplein slingert;
  • Twee markante en herkenbare stadsentrees.

De uitvoerende kennis is bij de Groene Loper voor een groot deel al direct in de ontwerpfase ingebracht.

Publieke partijen op 1 lijn
1 van de belangrijkste aspecten van het project ten opzichte van klassieke modellen is de integrale vraagstelling. Het is daarbij zaak de verschillende, publieke partijen – Rijk, provincie, gemeente – op één lijn te krijgen. Dit in tegenstelling tot het klassieke geval waarbij:

  • Het Rijk de tunnel maakt,
  • De provincie verantwoordelijk is voor de nabije omgeving van de tunnel,
  • En de gemeente de openbare ruimte op de tunnel aansluit.

Tunnel A2 Maastricht, beeld: girugten

LEERPUNTEN

Vormen consortia
Een volledig integraal ontwerp is zeldzaam in de infrastructuur. Het zou goed zijn om aan de voorkant consortia te vormen, om het integrale denkproces aan de gang te krijgen.

Rol opdrachtgever
Zoals vaker het geval, blijkt de rol van opdrachtgever als aanjager en katalysator van het proces onmisbaar. De ruimte die de opdrachtnemende partijen krijgen voor het maken van plannen, leidt tot een snelle(re) acceptatie van het plan.

Cultuuromslag aannemer
De kennisinbreng bij het vastgoeddeel vergde de nodige afstemming, in de vorm van co-design. De vraag ligt daarmee grotendeels bij de aannemer. Bouwers zullen goed over hun nieuwe rol moeten nadenken. Daarvoor is een cultuuromslag noodzakelijk. Vernieuwing ontstaat van onderop en dat kun je ook zo organiseren.

Investeren in samenwerking
Verder is het noodzakelijk abstract te kunnen denken en dat is een kwestie van een ‘lange adem’. Zo moet je in een project bijvoorbeeld lang doorvragen voordat er een relevante discussie ontstaat. Deze ‘voorinvestering’ in de samenwerking kost veel tijd, die er simpelweg vaak niet is.

Risicospreiding
Samenwerking bij dit soort grote en complexe projecten is voornamelijk wenselijk vanwege risicospreiding en, in geringere mate, vanuit capaciteitsspreiding.