0

Nieuwbouw volgens Design, Build & Maintain - HagaZiekenhuis Den Haag

Het HagaZiekenhuis in Den Haag is flink opgeknapt. Het gebouw aan de Leyweg is van binnen helemaal verbouwd; alleen de buitenmuren zijn blijven staan. Aan de voorzijde is nieuwbouw gerealiseerd. Hier vestigen zich onder meer de dagbehandeling, het Juliana Kinderziekenhuis en het OK-complex. De nieuwe inrichting is kleurrijk, licht, open en praktisch, volgens de visie van het ‘Planetree’ zorgconcept. Het ziet er - bewust - niet uit als een ziekenhuis. De nieuwbouw is uitgevoerd als Design, Build & Maintain-project.

Deze beschrijving is tot stand gekomen met dank aan: Raymond van der Waarde, contractmanager bij Projectbureau Haga Vernieuwt.

PROCESBESCHRIJVING

Wonen en zorg
Voorheen bestond het HagaZiekenhuis uit drie locaties (Leyweg, Sportlaan en Juliana Kinderziekenhuis) en twee buitenpoliklinieken (Wateringse Veld en Zorgplein Westland). Het bestuur wilde een deel van de activiteiten concentreren. De goed bereikbare vestiging aan de Leyweg bleek interessante mogelijkheden te bieden voor een ontwikkeling rondom het thema wonen en zorg. Besloten is het Juliana Kinderziekenhuis onder te brengen in een nieuw gebouw aan de Leyweg en het bestaande pand aan de Leyweg te renoveren

Figuur 1.

Financiering van zorgvastgoed
De 1e (ver)bouwplannen zijn in 2009 gepresenteerd, toen er net het nodige was veranderd in de wetgeving. Tot 2008 was de bouw van een ziekenhuis een vrij risicoloze belegging, het Rijk betaalde de zorghuisvesting. Maar, sinds 2008 zijn ziekenhuizen zelf verantwoordelijk voor de financiering van hun huisvesting. Ze zullen de investeringen moeten terugverdienen met de inkomsten die zij met het gebouw kunnen genereren. Banken willen tegenwoordig dan ook gedetailleerde businessplannen zien voordat ze geld steken in een nieuw ziekenhuis. Het was voor het bestuur van HagaZiekenhuis aanleiding de renovatie- en nieuwbouwplannen gefaseerd uit te voeren.

Eerste fase: renovatie van het jaren ’70 gebouw
Op 19 maart 2010 gaf burgemeester Jozias van Aartsen het startschot voor de vernieuwingsplannen. Deze eerste fase omvatte onder andere de renovatie van het Beddenhuis, het Spoedplein, de Spreekuuromgeving, Dialyse, Radiologie en de Acute Opname Diagnostiek Afdeling. Uitvoerder Heijmans leverde begin 2011, binnen budget. de eerste etages op. Met fase 1 heeft HagaZiekenhuis de financier laten zien dat de plannen goed zijn uitgedacht.

Tweede fase: nieuwbouw Juliana Kinderziekenhuis
Onder de noemer ‘Verfrissend, vernieuwend, vertrouwd’ won VolkerWessels Bouw & Vastgoedontwikkeling de aanbesteding van het nieuwbouwgedeelte in juni 2012. Om het gedachtegoed van het HagaZiekenhuis goed te kunnen vertalen in zowel het ontwerp als in de uitvoering, is een multidisciplinair team samengesteld met de naam VolkerWesselsHaga. Dit team heeft tevens de renovatie van het bestaande gebouw afgerond. Bovendien zal VolkerWesselsHaga de komende twintig jaar het technisch onderhoud van het gehele ziekenhuis uitvoeren.

Figuur 2 Juliana Kinderziekenhuis / Haga Juliana Geboortecentrum. Bron: MVSA.

Design, Build & Maintain
Het bouwproject is uitgevoerd volgens de contractvorm Design, Build & Maintain (DBM). Volgens deze methode worden ontwerp, uitvoering- en onderhoudstaken geïntegreerd en aan één en dezelfde partij uitbesteed. De opdrachtgever voert hiervoor als argument aan dat de verschillende taken beter op elkaar afgestemd kunnen worden.

De uitdaging van integraal samenwerken
De praktijk lijkt iets weerbarstiger. Doordat het bouwbedrijf steeds meer verantwoordelijkheden krijgt, schakelt deze gespecialiseerde adviseurs en onderaannemers in om de werkzaamheden te verdelen. Dat kan dus betekenen dat de verantwoordelijkheid voor het onderhoud bij een andere partij komt te liggen dan de verantwoordelijkheid voor de realisatie. Dat druist tegen het oorspronkelijke idee in en zorgt dus zo niet voor de beoogde integrale winst.

Rol van de opdrachtgever
Daarbij wordt van de opdrachtgever verwacht dat hij de opdracht durft los te laten, zodat het bouwbedrijf de ruimte krijgt om met innovatieve oplossingen te komen. De opdrachtgever heeft in dit geval echter wel de meeste kennis van het gebruik van het gebouw. Zorgvuldige keuzes rond de formulering van de uitvraag zijn dus van het grootste belang.

Rol van de aannemer
In een ‘traditioneel’ bouwteam werken de ontwerpende en uitvoerende partijen samen aan het ontwerp en de realisatie daarvan. De opdrachtgever selecteert deze partijen apart van elkaar en ze opereren vanuit hun specifieke verantwoordelijkheden richting de opdrachtgever. Bij Design, Build & Maintain gaan ontwerp en uitvoering samen. We hebben het dan ook niet over de aannemer, maar over de opdrachtnemer. Die vormt een combinatie van architect, adviseur, aannemer en installateur. De opdrachtgever draagt de verantwoordelijkheid voor het ontwerp en de bouw inhoudelijk over aan de opdrachtnemer, waar de aannemer veelal de regie over voert. De functionele eisen voor het gebruik van het gebouw worden contractueel vastgelegd in de outputspecificaties van het project. De opdrachtgever financiert de realisatie van het ziekenhuis en betaalt daarna een prestatiegerelateerd bedrag aan de aannemer voor de werkzaamheden die nodig zijn voor het onderhoud.

Figuur 3.

EINDRESULTAAT

Nieuwbouw Begin 2015 is de nieuwbouw gefaseerd opgeleverd. Deze bestaat uit drie delen met daartussen twee atriums. Binnen verbinden loopbruggen de tegenoverliggende zijdes. De brugzone is een ontmoetingsplek en entree voor de naastgelegen afdelingen. De totale vloeroppervlakte van de nieuwbouw bedraagt ca. 37.500 m2.

Figuur 4.

Planetree
De nieuwbouw is een ontwerp van MVSA Architects uit Amsterdam. Het ontwerp is mede ontwikkeld vanuit het zorgconcept Planetree waarmee het HagaZiekenhuis werkt. Planetree richt zich op een vriendelijke benadering met veel service en keuzevrijheid. Daarnaast maakt Planetree zich sterk voor een prettige en zorgzame omgeving. Het merendeel van alle kamers wordt eenpersoons met daarin ook een bedbank voor een logé.

Beoordeling op maat
De standaard beoordelingsrichtlijn van BREEAM-NL biedt geen mogelijkheid om ziekenhuizen te certificeren. Samen met de Dutch Green Building Council (DGBC) is een traject gestart met een op maat gemaakte beoordelingsrichtlijn voor het HagaZiekenhuis. De ambitie is om voor de nieuwbouw een 4 sterren-certificaat (Excellent) te halen.

Figuur 5.

LEERPUNTEN

Bij Design, Build & Maintain (DBM) ligt de volledige opdracht van ontwerp, uitvoering en onderhoud bij één opdrachtnemer. In theorie stuurt de opdrachtgever hiermee nog meer op de totale levenscycluskosten van een object. In de praktijk vraagt dat om aandacht voor de volgende punten:
  • De integrale benadering komt alleen tot stand als sprake is van professioneel opdrachtgeverschap gedurende de hele projectcyclus, van aanbesteding tot oplevering. De kern van professioneel opdrachtgeverschap is het inrichten, organiseren en optimaliseren van de keten. Doel daarbij is om op een kostenverantwoordelijke wijze toegevoegde waarde voor de uiteindelijke klant te creëren.
  • Het is essentieel dat de juiste vraag wordt gesteld, zodat de regie in handen van de opdrachtgever blijft. Niet alleen t.a.v. het eindresultaat (het gebouw), maar ook t.a.v. het proces tot oplevering en daarna (meerjarig onderhoud).
  • Als opdrachtgever moet je in staat zijn te denken vanuit de exploitatie / het gebruik.
  • Omdat DBM om een ander proces vraagt en nog maar weinig mensen hiermee ervaring hebben, zullen de betrokken partijen elkaar moeten uitdagen en zullen mensen actief begeleid moeten worden om te voorkomen dat er vanuit oude rolpatronen gedacht en gehandeld wordt.
  • Dankzij de planning konden de voorbereiding (van de afbouw) en de uitvoering (van het casco) grotendeels parallel worden uitgevoerd.
  • De (verwachte) meerwaarde van het opdragen van meerjarig onderhoud (het Maintain-component) is in dit project onvoldoende naar voren gekomen. Aan de kant van de opdrachtgever komt dit doordat er niet één integraal budget afgegeven kon worden (dus voor DBM). In plaats daarvan werd het opgesplitst tussen investering (DB) en jaarlijkse exploitatie (M). Aan de kant van de opdrachtnemer zie je ook dat de DB-opdracht door andere partijen/afdelingen opgepakt wordt dan de M-opdracht.

Een aantal leerpunten zijn vervat in een film: Embedcode video: <iframe width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/OIrrKckPDSk" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>