0

Ruimte voor vraagontwikkeling - Reeshof College, Tilburg

‘Anders bouwen, vereist een andere vraagstelling.’ Met dat uitgangspunt begeleidt Stan Vermeulen, directeur van Stichting Roges, het ontwerp- en bouwproces van het Reeshof College in Tilburg. Hij pleit voor een opdrachtgever die expliciet vraagt naar een proces van samenwerking en innovatie.

Deze projectbeschrijving is tot stand gekomen met dank aan Dirk van de Pol, architect bij Bo.2 architectuur en stedenbouw.

Detail gevel Reeshof College, beeld: Façadis Geveltechniek

PROCESBESCHRIJVING

Samenwerkingscompetenties in overeenkomst
Voor zo’n proces als Stan Vermeulen voor ogen heeft, is het nodig dat samenwerkingscompetenties onderdeel uitmaken van ‘best value’-aanbestedingen en zijn opgenomen in een samenwerkingsovereenkomst die alle kerndeelnemers ondertekenen. Vermeulen benadert de opdrachtgevers van het Reeshof College om zijn these in de praktijk te bewijzen.

Opdrachtgevers steken volgens Vermeulen te weinig energie in het meetbaar maken van kwaliteit (gunningcriteria) en moeten meer aandacht besteden aan het creëren van een eigen beoordelingskader. Het is in zijn ogen essentieel vraag- en beoordelingsdeskundigheid te organiseren, eventueel met behulp van een kwaliteitsbegeleidingsteam (Q-team).

‘Processen richten zich in hun toegevoegde waarde op twee begrippen: effectiviteit en efficiency’, stelt Vermeulen. ‘Anders geformuleerd: je moet de goede dingen doen en die ook goed doen. ‘Dit betekent dat je de aanbodzijde anders benadert en meer ruimte biedt aan de toegevoegde waarde voor de opdrachtgever: via een functionele vraagspecificatie.’

Integraal ontwerpteam
Bo.2 architectuur en stedenbouw krijgt de opdracht gegund en pakt hem op in samenwerking met Raadgevend Ingenieursbureau Van Nunen en Nelissen Ingenieursbureau. Bestaande goede samenwerkingsverbanden kunnen een groot voordeel zijn, een opdrachtgever zou zich te kort doen er geen gebruik van te maken.

Het op elkaar ingespeelde ontwerpteam zorgt – in overleg met de directie en gebruikersgroepen – voor het Programma van Eisen, het structuurontwerp en het voorlopige ontwerp. Bovendien beheert Bo.2 het budget. De uitvraag wordt gedaan op basis van het ‘net niet definitieve ontwerp’. Bo.2 is voorzitter van het Q-team en daarmee vertegenwoordiger van de opdrachtgever richting de aannemer en diens adviseurs.

Europese aanbestedingsprocedure
Gezien de grootte van de bouwsom, moet het team de aannemers selecteren via een Europese aanbestedingsprocedure en moet het proces dus transparant en objectief zijn. Opdrachtgevers moeten energie steken in het meetbaar maken van kwaliteit: de gunningscriteria.

‘Het presenteren van een uitgebreide en gedetailleerde vraagspecificatie is niet de oplossing’, stelt Vermeulen. ‘Richt in plaats daarvan een proces in vanuit een (beperkte) startvraag, waardoor vraag en aanbod zich beweegt van globaal naar specifiek.’

Bouw Reeshof College, beeld: Reeshof College

Vertrouwen
Er ontstaat vertrouwen als je in gesprek gaat met de aanbieders, het is de basis voor het ‘wij gevoel’. Naarmate het overleg, het vertrouwen en de samenwerking vordert, ontstaat er een completer beeld van de vraag en het aanbod.

Tijd speelt een belangrijke rol, de leerlingen zitten in noodlokalen. Om snel te kunnen werken zijn vraag- en realisatietraject in elkaar geschoven.

Geen dichtgetimmerd verhaal
Bo.2 architectuur en stedenbouw werkt het plan onder leiding van architect Dirk van de Pol uit. De voorwaarden voor de kwaliteit zijn duidelijk gedefinieerd, maar een dichtgetimmerd verhaal is het niet. Er is vrijheid voor de partijen die over de gewenste expertise beschikken. Het plan moet in zo’n geval wel toetsbaar zijn.

Het budget is openbaar, het is immers een Europese aanbesteding. De uitvoerende partijen krijgen dus de vraag of ze het plan kunnen realiseren binnen het gestelde budget. Slechts 1 partij geeft aan binnen budget te kunnen leveren wat er wordt gevraagd: Goldewijk Doetinchem. De aannemer krijgt de verantwoordelijkheid voor het ontwerp, de engineering en de realisatie van het project.

Bouw Reeshof College, beeld: Reeshof College

EINDRESULTAAT

Binnen budget en kwaliteitseisen
Van innovaties of nieuwe oplossingsrichtingen is volgens Dirk van de Pol niet direct sprake. Maar, het feit dat het opgeleverde resultaat binnen budget is gerealiseerd en voldoet aan de vooraf gedefinieerde kwaliteitseisen, is wat het betreft een goede prestatie. ‘Mooi om hier te mogen leren!’, vindt een leerling. ‘Het gebouw voldoet aan alle eisen van het onderwijs van vandaag’, zegt een docent.

Het proces verloopt ook nog eens vlot:

Voorjaar 2010 Goedkeuring voor de bouw van een VMBO-school
Juli 2010 Formatie Q-team
September 2010 Programma van Eisen opgesteld
Januari 2011 Aanbesteding
April 2011 Selectie bouwbedrijf Goldewijk
Augustus 2011 Start bouw
Augustus 2012 Ingebruikname

Interieur Reeshof College, beeld: Gispen

Interieur Reeshof College, beeld: Gispen

LEERPUNTEN

De voor het project gevormde alliantie moet aan de volgende voorwaarden voldoen:
  • Opname van een conceptueel denker, met verstand van het primaire proces van de eindgebruiker;
  • Deelname van een onderneming die verantwoordelijk wil zijn voor zowel het proces als het product;
  • Deelname van een onderneming die slim kan bouwen.

Ander proces dan traditioneel
Er is bij dit project geen integraal ontwerpteam, maar er is wel sprake van een ander proces dan traditioneel, door de andere insteek bij de opstartfase. De projectarchitect van Bo.2 is tot aan de aanbesteding niet alleen architect, maar ook projectleider.

Na aanbesteding pakt de aannemer deze rol op. Die stelt een nieuw ontwerpteam samen om het voorlopige ontwerp verder uit te werken. De stukken zijn met regelmaat teruggestuurd naar het Q-team, die de kwaliteit van het verder uitgewerkte plan beoordeelt.

Overdragen moeilijk
Het is moeilijk voor de architect om zijn ontwerp over te dragen en vervolgens - op afstand - objectief de kwaliteit te bewaken van de verdere uitwerking. Zo is de esthetische kwaliteit van de bouwkundige details mede bepalend voor de totale kwaliteit van het gebouw, dus heeft Bo.2 het plan voor het interieur al voor de uitvraag uitgewerkt.

Complexe opgaveHet feit dat maar één aannemer bereid is gevonden de uitdaging aan te gaan, geeft te denken. Is de opgave te complex? Wordt mogelijk te veel verwacht van de aannemer? De aannemer geeft aan zich te hebben verkeken op de hoeveelheid werk en de bijkomende verantwoordelijkheden. Ondanks het intensieve proces, is het project succesvol afgerond.

Leverancier vroeg aan tafel
Grote winst is de snelheid waarmee het gebouw is uitgewerkt, terwijl er niet is ingeleverd op kwaliteit. Zo heeft de architect traditioneel vrijwel geen contact met fabrikant of leverancier, maar kan de juiste partij nu in een vroeg stadium al aanschuiven.

Bouwbedrijf Goldewijk betrekt diens ketenpartner Façadis Geveltechniek namelijk al vroeg in het proces. Dat bedrijf vertaalt het gewenste esthetische gevelbeeld vanuit de eisen in de vraagspecificatie naar een realistisch en efficiënt ontwerp. Ondersteunend hierbij is het gebruik van een Bouw Informatie Model (BIM). De informatie uit het tekenwerk is gebruikt voor de machine-aansturing in de productie.

Gevel Reeshof College, beeld: Façadis Geveltechniek