0

Keuze voor passiefbouw dankzij Morfologische Kaartaanpak – 1e passief woonzorgcentrum van Nederland, Vroomshoop

Het nieuwe woonzorgcentrum van Mijande in Vroomshoop is het 1e passief woonzorgcentrum in Nederland voor bewoners met een verstandelijke en/of lichamelijke beperking. Er zijn 21 individuele woonruimten en gemeenschappelijke voorzieningen zoals woonkamers, een keuken, een kantoorruimte en logeerkamers.

Het woonzorgcentrum is anders aanbesteed dan traditioneel en is uitgewerkt en gerealiseerd via een integrale ontwerp- en bouwaanpak. Doel voor de projectpartijen bij de start is het neerzetten van een duurzaam, comfortabel, energiezuinig en onderhoudsvriendelijk gebouw.

Deze beschrijving is mede tot stand gekomen op basis van een Kennissessie ‘Eerste energieneutrale woonzorgcentrum’ en een interview met Dirk Jan Karsten van Bouwbedrijf Karsten en Carl-peter Goossen van Bouwquest.

PROCESBESCHRIJVING

Andere vorm van aanbesteden
Opdrachtgever Mijande heeft een vast budget voor het woonzorgcentrum en kiest voor de bouw in 2013 daarom voor een andere manier van aanbesteden. Uitgangspunt is de markt zijn werk te laten doen. Basis voor de uitvraag:

  • Het budget
  • Programma van Eisen
  • Het werken in bouwteamverband
  • Voortborduren op het gerealiseerde gevelontwerp

Verschillende oplossingsrichtingen inzichtelijk
Bouwbedrijf Karsten betrekt de opdrachtgever - samen met Bouwquest - direct in het keuzetraject. De partijen maken de verschillende oplossingsrichtingen inzichtelijk met een zogenoemde morfologische kaart. Het maakt een goede indruk op Mijande, Bouwbedrijf Karsten en Bouwquest krijgen de opdracht.

Via de morfologische aanpak valt de keuze op passief bouwen. Het Bouw Informatie Model (BIM) is hierbij een belangrijke tool. Het model bevat van alle disciplines alle informatie over het project. Een project informatie management systeem (PIM) ondersteunt deze manier van werken.

Morfologische kaart aanpak
De morfologische kaartaanpak stelt je in staat de verschillende karakteristieken van een complex probleem in kaart brengen. Je bekijkt een opgave vanuit diverse invalshoeken, zoals de financiële, politieke en sociale aspecten, die in de oplossing als 1 geheel worden behandeld. Deeloplossingen kun je combineren.

De wirwar aan keuzemogelijkheden wordt gefilterd tot een overzichtelijk aantal combinaties. Zo krijgt ook de opdrachtgever inzicht in de richtingen waarin zijn gebouw zich kan ontwikkelen en kan hij invloed uitoefenen op het project.

Levensduurdenken in plaats van investeringsdenken
Het budget is niet toereikend voor passiefbouw, maar door de financiering via de keuzematrix op een andere manier te bekijken, komt er een extra investering vrij. Het uitgangspunt verandert van investeringsdenken in levensduurdenken en het team kan de besparing op de energiekosten inzetten als investering.

Morfologische kaart

Uitgangspunten voor een integraal bouwproces
Passief bouwen vraagt om een integraal bouwproces met een aantal speerpunten. Het werken in teamverband op basis van gelijkwaardigheid staat centraal. Het is van belang de aanwezige kennis tot zijn recht te laten komen en daarvoor is het belangrijk bruggen te slaan tussen de disciplines. Dat vraagt om heldere communicatie, creativiteit en vertrouwen.

Een voorbeeld van dit vertrouwen is het feit dat de partners geen aannemingsovereenkomst tekenen. Mijande en Bouwbedrijf Karsten gaan de overeenkomst aan met een handdruk, onder het motto “Een woord is een woord, anders verlies je het vertrouwen”. Hoewel het waarschijnlijk niet dé oplossing is om helemaal geen overeenkomst aan te gaan, werkte het in deze situatie goed.

Integraal proces
Een integraal proces is alleen mogelijk als het team integraal denkt, een platte structuur heeft en wij-gericht samenwerkt. Een integraal proces betekent verder dat je informatie openlijk deelt en alle expertise in een vroeg stadium inbrengt. Vertrouwen en respect vormen hiervoor de basis. Integrale samenwerking ondersteunt en bevordert de veelzijdige toegankelijkheid van de teamleden, het samenwerken en delen, ook van risico’s.

Het gaat niet alleen om de kennis die projectpartijen samen hebben, maar juist ook om de kennis daarbuiten. Doel van het methodisch denken en handelen via de morfologische keuzematrix is deze kennis naar boven te halen. Daarvoor is werken in teamverband vereist. De belangrijkste tools:

  • Morfologische kaart
  • Actie- en daarvan afgeleid Besluitlijsten (geen notulen)
  • Chapoo (Project Informatie Management Tool)
  • BIM IPD protocol
  • IFC
  • Online portal (PIM)
  • Passiefhuis concept
  • Infocentrum voor de bouw

BIM
Het team maakt in BIM een tweedeling tussen een ontwerp- en uitvoeringsmodel. Het model bevat van alle disciplines alle informatie over het project. In de loop van het project wordt het steeds verder verrijkt. De bouwkundige en constructieve modellen zijn geïntegreerd, het installatietechnische model is gekoppeld. De kwaliteit van het model toetsen de projectpartners met Solibri, dat ook mogelijke clashes tussen de verschillende disciplines aan het licht brengt.

Het model dient als onderlegger voor de verschillende berekeningen, het bepalen van de hoeveelheden en het maken van de constructieve berekeningen. Ook gebruikt de aannemer het voor de werkvoorbereiding.

EINDRESULTAAT

Budget voor passiefbouw
Mijande kan budget vrijmaken voor passiefbouw, dankzij het inzicht dat de morfologische kaart biedt. Het team maakt voor de passiefbouw gebruik van een traditionele bouwmethodiek: kanaalplaten met geïntegreerde stalen liggers en kalkzandsteen dragende wanden.

Constructief interessanter is het volledig funderen van het gebouw op staal. Dit is mogelijk doordat er grondverbetering wordt toegepast. Geen traditionele kruipruimte dus. In plaats daarvan is er een laag glasgranulaat aangebracht. Verdicht levert deze laag een zeer goede, drukvaste en drukverdelende ondergrond. Ook kan de begane grond hierdoor Rc-waarden van 7 à 8 halen.

Luchtdicht bouwen
Het luchtdicht uitvoeren van een bouwwerk vraagt om andere kennis van de vaklieden. Testen, evalueren en feedback vragen bij elkaar is belangrijk om een gevoel te krijgen of je op de goede weg bent. Daarbij is het ook van belang dat op de bouwplaats wordt uitgelegd waarom bepaalde keuzes worden gemaakt. Hoe meer je dit stimuleert hoe vanzelfsprekender het wordt op de bouwplaats. Het is belangrijk om los te komen van rolpatronen. Bouwbedrijf Karsten was inhoudelijk betrokken en gemotiveerd het goed te doen.

Het energiegebruik is minimaal, bij maximaal comfort. De passieve energie van de zon en restwarmte worden optimaal benut. Het hele gebouw is goed ingepakt.

Passief blijven bouwen?
Het is het eerste passiefhuis voor Mijande. Vanaf nu willen ze best passief blijven bouwen, tenzij er goede redenen zijn om dat niet te doen. Doelstelling is om de woonlasten zo laag mogelijk te houden en er moet toekomstwaarde in zitten.

LEERPUNTEN

Eerder betrokken, prijs- en contractvorming

  • De partijen waren al eerder betrokken in de besluitvorming dan traditioneel. Nog beter is vanaf dag één betrokken te zijn. Alle teamleden kunnen dan vanuit hun eigen perspectief meedenken over het schetsvoorstel.
  • De prijsvorming blijft een spagaat. Betrokkenen hebben de neiging terug te schieten in oud gedrag en de vraag ‘What’s in it for me?’. Dit is aangepakt door regelmatig één-op-één gesprekken te voeren.
  • Contractvorming is lastig bij integraal samenwerken. De teamleden nemen een risico. Maar, eigenlijk vormen een waterdicht contract en partijen die in eigenbelang opereren een groter risico.
  • In een sfeer van vertrouwen en saamhorigheid is het lastig inschatten wanneer je moet ingrijpen in het werk van een ander. Achteraf is gebleken dat het voor een aantal zaken beter was geweest om iemand eerder op zijn taken/verantwoordelijkheden te wijzen.

Meer informatie