0

Duurzaamheid tot in de kleinste details - Proyecto Roble, Berkel-Enschot

Zelden is duurzaamheid zo verregaand, tot in de kleinste details, doorgevoerd in een gebouw. De vernieuwende, integrale werkwijze maakt het project, een nieuw hoofdkantoor voor een hoveniersbedrijf in Berkel-Enschot, tot een groot succes. Het Bouwteam+ kantelt de verticale bouwkolom tot een horizontaal proces. Doordat alle partijen al vroeg proactief samen aan tafel zitten, is direct geprofiteerd van de aanwezige kennis.

Deze projectbeschrijving is tot stand gekomen met dank aan Wim van Dijk, Bert van Helvoirt en Huib van Zeijl.

PROCESBESCHRIJVING

Hoofdrol voor duurzaamheid

Een project waar duurzame innovaties de hoofdrol spelen, dat is de ambitie van de opdrachtgever voor het nieuwe hoofdkantoor van zijn hoveniersbedrijf. En waar gebruikers bovendien een positief gevoel van krijgen. Resultaat is een Programma van Eisen zonder lijst van oppervlakten en ruimtebenamingen, maar met ideeën over hoe bezoekers en medewerkers zich lekker zouden kunnen voelen in het gebouw. De filosofie van Cradle to Cradle ® is hierin leidend.

Architectenbureau Équipe is bijna 6 jaar betrokken bij het project en vertaalt de concrete vraag van de opdrachtgever eerst in een serie ontwerpen. Vanuit de overtuiging dat een andere vorm van samenwerking een voorwaarde is om dit project te realiseren, tuigen de projectpartners een innovatieve samenwerkingsvorm op van ontwerpende en bouwende partijen; het Bouwteam+. De bouwkolom kantelt naar een horizontaal bouwproces en de aanbesteding wordt in tweeën geknipt.

Tijdsbestek: ‘groeien als een eik’

Het team kiest bewust voor een ruim tijdspad. Proyecto Roble betekent 'een project dat moet groeien als een eik'. De opdrachtgever wil eerst nadenken over de transitie van de wereld en de rol die hij en zijn bedrijf daarin spelen. Voor een innovatief proces is het ook noodzakelijk om ruimte te creëren voor kennisinbreng van anderen en voor voortschrijdend inzicht.

Hoofdopzet zichtbaar in de doorsnede, beeld: Équipe voor Architectuur en Urbanisme.

EINDRESULTAAT

Het gebouw is in alle opzichten maatwerk. Voor ieder detail is onderzocht hoe het bijdraagt aan de kwalitatief beste werkomgeving. Het gebouw biedt low-tech oplossingen voor zowel ventilatie, als warmte en koeling. Er is zo veel mogelijk natuurlijk licht, transparantie en relaties met het landschap.

Relaties met het landschap, foto: René de Wit.

Wereldprimeur: helofytenfilter op hellend grasdak
De noordkant van het dak zuivert al het afvalwater, met uitzondering van de urine. Urine bepaalt namelijk voor 85% de benodigde capaciteit van een helofytenfilter. Door de urine te scheiden, kan een kleiner filter worden gebruikt en is er een wereldprimeur gerealiseerd: het is de 1e helofytenfilter op een hellend grasdak.

De voordelen van de natuurlijke behandeling van het afvalwater op het dak:

  • De wc’s worden met hergebruikt water gespoeld, wat dagelijks honderden liters drinkwater bespaart;
  • De filtering kost geen extra ruimte en het groene dak was toch al gepland;
  • Tegelijkertijd zijn er de bekende positieve aspecten van groene daken:
    • Een vermindering van de piekbelasting op het riool;
    • Een verlaging van de oppervlaktetemperatuur;
    • En een positieve bijdrage aan de lokale biodiversiteit.

Dak gemaakt van PV-panelen
Onder het groende dak liggen dakplaten van vurenhouten elementen met akoestische perforaties en houtvezelplaten voor de isolatie. De zuidkant van het dak is opgebouwd uit PV-panelen. Deze innovatie komt tot stand doordat het team elkaar continu kritische vragen stelt. Het PV-dak is tevens de waterkerende laag.

Milieuvriendelijk interieur op maat
Ook het interieur is maatwerk en volgt de uitgangspunten van het gebouw. Het team onderzoekt welk materiaal het beste op welke plek kan worden ingezet en hoe materialen met elkaar verbonden kunnen worden. Met het beslisdocument worden overwegingen voorgelegd aan het Bouwteam+ en worden ze gedocumenteerd.

Elke houtsoort die is gebruikt, is ingezet op die plek waar de unieke eigenschappen het beste tot hun recht komen. Het binnenwerk van de kasten is gemaakt van biologisch afbreekbaar en formaldehydevrij plaatmateriaal van landbouwafval. Representatieve delen zoals de balie zijn gemaakt zijn rubberwood.

Afval volledig verwerkt
Het afvalmateriaal van de bouw van het interieur is verzameld en opnieuw ingezet, bijvoorbeeld voor de kast bij de projectleiders. De overgebleven rode latten zijn verwerkt in een nieuwe fietsenstalling.

De entreezijde, foto: René de Wit.

De invloed van deze samenwerking op het concept, de kosten en de detaillering

Een samenwerking van professionals met uiteenlopende capaciteiten is noodzakelijk voor innovatie. Ze komen los van de gebruikelijke randvoorwaarden en creëren nieuwe ideeën. De beste ideeën zetten ze om in concrete acties, diensten en producten. De opdracht aan het team: zet alle creativiteit in voor een zo duurzaam mogelijk, kwalitatief hoogwaardig gebouw, binnen het beschikbare budget.

Het budget voor het te realiseren gebouw is vooraf bekend. Het team werkt met een open, transparante begroting, waardoor slimme optimalisaties kunnen worden gedaan. Ieder teamlid kan immers alle prijsinformatie en marges zien van de andere partijen.

De leemkachel is een mooi resultaat van deze samenwerking. De kachel is gemaakt van lokaal gewonnen leem en wordt gestookt met snoeiafval van het bedrijf. In de winter verzorgt de kachel de complete warmtapwaterbereiding en 50% van de ruimteverwarming. Ook het waterzuiverende grasdak zou zonder de samenwerking niet tot stand zijn gekomen. Evenals innovaties als de zonwering van hopplanten en een vijver die functioneert als ‘reflecting pool’ om het daglicht verder het gebouw in te sturen.

LEERPUNTEN

Kiezen voor een methode die nooit eerder is toegepast, neemt zekere risico’s met zich mee. Maar de ambitieuze opdrachtgever staat er optimistisch tegenover: waar wordt geëxperimenteerd, gaat ook wel een keer iets mis. En dan zoeken de betrokkenen gezamenlijk naar een oplossing.

Adviseurs nog eerder betrekken
Het ruimtelijk ontwerp dat Équipe samen met de opdrachtgever opstelt, fungeert als onderlegger bij de ontwikkeling van de concrete oplossingen en details. Achteraf gezien, kunnen de adviseurs wellicht meer toegevoegde waarde bieden als ze nog eerder worden betrokken bij het ontwerpproces. Nu hebben opdrachtgever en architect het kader vastgelegd.

De ontwikkeling van het Bouwteam+ blijkt lastig en kan niet 1 op 1 worden gebruikt bij andere projecten. De essentie – niet sturen op suboptimalisatie, maar op het creëren van toegevoegde waarde en het versterken van innovatiekracht – is niet te vangen in een standaardmodel. Elk proces vraagt om een andere benadering. Het Bouwteam+ concept biedt wel de juiste kaders.

Reacties

Nog geen reacties

Reageer