0

publicatie: Visie ICT en bouw

1 Inleiding

1 Inleiding

De informatie- en communicatietechnologie (ICT) ontwikkelt zich razendsnel. Zo snel, dat het voor de bouw nauwelijks bij te houden is. De ontwikkelingen gaan voornamelijk buiten de bedrijfstak bouw om. De bouw is geen ICT-ontwikkelaar, maar een ICT-gebruiker en in vergelijking met andere bedrijfstakken een slow adaptor. Toch kan en zal ICT een heel grote invloed hebben op de bouw. ICT kan technische innovaties, maar vooral ook proces- en systeeminnovaties, versnellen of zelfs afdwingen. Veel opdrachtgevers, ontwerpers, bouwbedrijven, installatiebedrijven en toeleveranciers hebben nog weinig inzicht in wat hen op dit gebied te wachten staat. Meer in het bijzonder zijn er op twee niveaus problemen te onderscheiden.

  1. Een grote groep, met name MKB-bedrijven, is onvoldoende op de hoogte van de ontwikkelingen met betrekking tot automatisering en ICT. Hierdoor zijn zij niet op de hoogte van de mogelijkheden die ICT biedt voor de verbetering van bedrijfsprocessen. Sinds het jaar 2000 is de internetpenetratie in de bouwwereld bijvoorbeeld sterk gestegen, maar dit medium wordt voornamelijk nog gebruikt als informatiebron. Van e-business en e-commerce is nog niet echt sprake.
  2. Voor de (grotere) bedrijven zijn vooruitstrevende ontwikkelingen van belang ter verbetering/bevordering van samenwerking en ter uitwisseling van informatie op project- en/of bedrijfsniveau. De ontwikkelingen in de automatisering richten zich steeds meer op de communicatie. De communicatie binnen projecten heeft grote invloed op de organisatie. Het is belangrijk om inzicht te hebben in de manier(en) waarop de samenwerking en uitwisseling van informatie met behulp van ICT gestalte kan krijgen.

Met deze publicatie wil SBR inzicht verschaffen in de mogelijkheden van ICT en de betekenis ervan op bedrijfsprocessen en de communicatie en samenwerking in het bouwproces vergroten. De publicatie geeft antwoord op onder meer de volgende vragen:

  1. Op welke manier maakt de bouw gebruik van internet, hoe gebeurt dat in de toekomst en wat is daarbij de rol van de consument?
  2. Hoe wisselen bouwpartners in de toekomst digitale bestanden uit en wat is daarvoor nodig?
  3. Welke voordelen zijn er te behalen door gebruik te maken van ICT (marketing, tijdwinst, direct overleg, verminderen faalkosten)?
  4. Wat moet er in de bouwketen gebeuren om ICT-ontwikkelingen mogelijk te maken?
  5. Wat betekent de implementatie van ICT voor de organisatie van het bouwproces en de gebruikelijke rollenpatronen daarbinnen?

Voor de publicatie is onder meer gebruikgemaakt van en voortgeborduurd op projecten als 'De bouw gaat digitaal', VISI, het BAS Lexicon, de 'Quick Scan ICT in de bouw' van de ARTB en 'PAIS in de bouw en infra'. In dit laatste project werken zes initiatieven op het gebied van bouwafsprakenstelsels samen aan de contouren van één samenhangende informatietechnische structuur voor de bouw. Zo'n structuur is noodzakelijk om foutloze digitale communicatie in het bouwproces mogelijk te maken, ofwel om computers met elkaar te laten 'praten'.

Om een beter inzicht te krijgen in de mogelijkheden van ICT, is de huidige situatie in een bouwproject vergeleken met een mogelijke situatie in de toekomst. Daarbij is gekozen voor een woningbouwproject. In hoofdstuk 2 zijn de huidige en toekomstige situatie letterlijk naast elkaar gezet. Daarbij is ervan uitgegaan dat ICT sterk kan bijdragen aan een geïntegreerd bouwproces, aan 'consumentgericht bouwen', een grotere transparantie van het bouwproces en aan een betere naspeurbaarheid van kwaliteit. Deze uitgangspunten worden in paragraaf 2.1 nader uitgewerkt. Paragraaf 2.2 vormt het hart van de publicatie, hierin wordt 'een' huidige situatie vergeleken met de toekomstige. 'Een' huidige situatie staat hier tussen aanhalingstekens, omdat 'de' huidige situatie niet bestaat. In de praktijk worden veel verschillende bouwprocesmodellen toegepast, variërend van het traditionele model met scheiding tussen ontwerp en uitvoering, via projectontwikkeling tot catalogusbouw, waarbij de bouwer direct zaken doet met de eindgebruiker. In de beschrijving is gekozen voor een gemiddelde situatie, die uiteraard voor discussie vatbaar is. De beschrijving volgt de fasering van het bouwproces, zoals in de onderstaande figuur is aangegeven. Uit de beschrijving blijkt overigens dat het onderscheid tussen bepaalde fasen door de toepassing van ICT zal vervagen of zelfs zal verdwijnen.

Zo kunnen 'ontwerp', 'bestek' en 'werkvoorbereiding' bijvoorbeeld naadloos in elkaar gaan overvloeien. 'Prijsvorming' is geen aparte fase meer, maar vindt in het hele proces plaats.

Paragraaf 2.3 beschrijft de gevolgen voor de bouwpartners. Verwacht wordt dat de toepassing van ICT de veranderingen in het bouwproces en in de traditionele rollenpatronen sterk zal versnellen. Het is belangrijk dat bouwpartners zich hiervan bewust zijn en in hun bedrijfsbeleid en marktbenadering tijdig op die veranderingen inspelen. Voor de beschrijving van de bestaande en de toekomstige situatie in paragraaf 2.2 is gekozen voor een woningbouwproject in de nieuwbouwsfeer. Veel van de geschetste ontwikkelingen zijn ook in andere sectoren, zoals de utiliteitsbouw en de herstructurering, te verwachten. Om onnodige herhalingen te voorkomen, zijn voor die sectoren geen aparte cases uitgewerkt. Om geen zaken over het hoofd te zien, is in hoofdstuk 3 desondanks in het kort een aantal specifieke aspecten beschreven voor herstructurering, renovatie en transformatie enerzijds en utiliteitsbouw anderzijds. Voor dit hoofdstuk is onder meer gebruikgemaakt van de publicatie 'Bouwen op kennis' van de Verkenningscommissie Bouw van de Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT, 2000) en de 'Bouwvisie 2015' van de Adviesraad Technologiebeleid Bouwnijverheid (ARTB, 1998).