0

1 Introductie van SE in de bouwsector

1 Introductie van SE in de bouwsector

Systems Engineering (SE) is een methode, een werkwijze om complexe problemen het hoofd te bieden. De methode is tijdens de Tweede wereldoorlog voor het eerst toegepast in sector van de telecommunicatie. Na de oorlog is zij verder tot ontwikkeling en toepassing gekomen in onder andere de lucht- en ruimtevaart- industrie. Kenmerkend voor SE is een interdisciplinaire benadering, die bijdraagt aan het ontwikkelen en realiseren van succesvolle ‘systemen’. Een systeem kan bijvoorbeeld een vliegtuig zijn, maar ook een snelweg, een tunnel of een gebouw. In het systeemdenken wordt zo’n systeem nooit geïsoleerd, maar altijd in zijn context beschouwd. Vaak maakt een systeem deel uit van een groter, bovenliggend systeem. Zo is een snelweg een onderdeel van een systeem ‘verkeersinfrastructuur’. Een gebouw maakt deel uit van een ‘stedenbouwkundig systeem’. Eisen die aan het gebouw worden gesteld, worden mede bepaald door het stedenbouwkundige systeem. Op zijn beurt bestaat het systeem ‘gebouw’ uit verschillende deelsystemen, zoals het ruimtelijk systeem, het bouwkundig systeem, het constructieve systeem en het installatietechnische systeem. Met SE wordt niet alleen beoogd technische doelen te verwezenlijken, maar in de eerste plaats de (bedrijfs-)doelen, eisen en wensen van klanten. Onder ‘klanten’ worden in dit verband alle stakeholders verstaan.

Enkele jaren geleden is SE op initiatief van Rijkswaterstaat (RWS) en ProRail geïntroduceerd in de GWW- sector. De werkwijze past in de ogen van deze organisaties namelijk goed bij de brede vernieuwing die in de GWW plaatsvindt. Opdrachtgevers concentreren zich meer en meer op het specificeren van een probleem-stelling en op het inkopen van diensten en producten die een passend antwoord kunnen bieden. Opdrachtnemers wordt de gelegenheid geboden om met creatieve oplossingen te komen en krijgen in dat verband steeds meer de integrale verantwoordelijkheid voor ontwerp en uitvoering. Dat vraagt om transparant, klantgericht en expliciet werken. De principes, methoden en technieken van SE dragen daaraan bij.

Organisaties van opdrachtgevers en opdrachtnemers in de GWW-sector (RWS, ProRail, NLingenieurs, Bouwend Nederland en de Vereniging van Waterbouwers) sloten een convenant waarin ze afspraken om de ontwik- keling en implementatie van SE in de sector gezamenlijk op te pakken. De betrokken organisaties richtten de 4P Stuurgroep op om daar richting aan te geven. Het eerste resultaat van de krachtenbundeling was de LeidraadSystems Engineering binnen de GWW-sector, die in 2007 aan de sector is gepresenteerd. In de daarop volgende jaren is de methode in veel projecten van RWS en ProRail toegepast. De ervaringen en nieuwe inzichten die dat opleverde, zijn verwerkt in de tweede versie van de Leidraad. Deze verscheen in november 2009. Het volgende hoofdstuk bevat een samenvatting van de Leidraad SE versie 2.0. Het volledige document is te downloaden van de website www.leidraadse.nl.

Het verschijnen van versie 2.0 van de Leidraad Systems Engineering binnen de GWW-sector was voor SBR aanleiding om in het voorjaar van 2010 het Vooronderzoek Systems Engineering in de B&U-sector te starten. Doel was te verkennen wat SE kan bijdragen aan de vernieuwing in deze sector en of er draagvlak is voor de toe- passing van SE-principes in de B&U. Daartoe zijn interviews gehouden met mensen die zijn betrokken bij verschillende vernieuwingsinitiatieven in de sector. De publicatie die voor u ligt bevat de resultaten van het vooronderzoek.

In hoofdstuk 2 zijn de essenties van de methode Systems Engineering toegelicht.
In hoofdstuk 3 is beschreven wat SE zou kunnen bijdragen aan vernieuwingsinitiatieven in de B&U-sector. De rapportage wordt afgesloten met hoofdstuk 4, waarin overwegingen, wensen en aanbevelingen voor de toekomst zijn opgenomen.

Ter illustratie zijn in de tekst veel citaten uit de interviews opgenomen.