0

1 Introductie

1 Introductie

Dit stappenplan biedt handvatten aan dakeigenaren die hun dak willen verduurzamen en multifunctioneel willen inzetten.

In deze handreiking wordt beschreven hoe de inkoop van een duurzaam multifunctioneel dak zo kan worden voorbereid dat de markt met de best mogelijke integrale oplossing komt.

Duurzaamheid staat voor de optimale balans tussen het welzijn van de mensen (people), het milieu (planet) en de economische vooruitgang (profit). Door een of meerdere milieu- en/of sociale aspecten mee te nemen in het inkoopproces kunt u grote invloed op de duurzaamheid van een uiteindelijk product uitoefenen. Bij duurzaam inkopen gaat het dus niet alleen om wat je inkoopt maar ook bij wie en hoe je dat doet. Een manier om duurzaamheid in het inkoopproces en het eindproduct te waarborgen is duurzaam functioneel specificeren. Hierbij worden in de uitvraag duurzaamheidsdoelstellingen meegegeven in plaats van uitgewerkte bestekseisen. Dit biedt marktpartijen de vrijheid om zelf met duurzame oplossingen te komen (Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2013).

Het volgend stappenplan biedt handvatten aan dakeigenaren in de verkenning naar de mogelijkheden voor (functionele) specificaties, bestekeisen en/of inkoopcriteria

  • Stap 1: Van wens naar doel
  • Stap 2: Omgevings- en stakeholderanalyse
  • Stap 3: Beoordeel huidige (technische) staat
  • Stap 4: Locatie-specifieke short-list
  • Stap 5: Sluiten van de business case
  • Stap 6: In gesprek met de markt

Deze handreiking is geschreven voor dakeigenaren die de wens hebben om het dak te verduurzamen of een functie willen toevoegen maar nog niet precies weten hoe zij dit het beste kunnen aanpakken. Wat zijn de mogelijkheden op daken? Wie betrek je in het proces en wanneer precies? Hoe sluit je de business case? En welke stappen zijn nodig om een succesvolle uitvraag te komen?

Door het stappenplan te doorlopen en de bijbehorende vragen te beantwoorden ontstaat een overzicht van enerzijds de bouwkundige-, installatietechnische- en groenvoorzieningsaspecten van het dak en anderzijds de ambities, belangen en randvoorwaarden van de verschillende stakeholders. Deze informatie vormt de basis om in gesprek te gaan met marktpartijen om gezamenlijk met hen tot de beste integrale oplossing te komen.

Duurzaamheid is een optimale balans tussen people, planet & profit.

1.1 Duurzame multifunctionele daken

De potentie van het braakliggend daklandschap in de urbane omgeving is enorm. Alleen al in Amsterdam en Rotterdam samen ligt zo’n 25 km2 platte daken te wachten om functioneel te worden ingezet. De afgelopen jaren zijn steeds meer daken in Nederland ‘vergroend’. Zo heeft Amsterdam een Polderdak en Rotterdam een Dakakker. Deze daken zijn voorbeelden van multifunctionele daken. In tegenstelling tot monofunctionele daken bieden multifunctionele daken tal van extra voordelen. De kracht van multifunctionele daken zit in de som der delen en in hun onderlinge versterking. Er bestaat geen blauwdruk voor een typisch multifunctioneel dak, maar de mogelijkheden in combinaties zijn talrijk.

De functie(combinatie) wordt vaak in kleuren aangeduid. Gele daken hebben een positief effect op de energierekening, blauwe daken houden water vast, groene daken zijn begroeid en rode daken hebben een maatschappelijke functie. Van belang is ook om te kijken naar de meest optimale combinatie van functies op een dak. Met name duurzame functiecombinaties met een blauw-groen karakter hebben veel voordelen.

Er zijn minstens 38 integraal stedelijke voordelen (12 thema’s) en 16 voordelen geïdentificeerd voor de eigenaren en gebruikers van gebouwen met dit type daken (zie hoofdstuk 8 Voordelen van duurzame multifunctionele daken). Zo heeft een blauw-groen dak een verkoelend effect waardoor zonnepanelen of airconditioning efficiënter worden (Gastkemper & Bunstma, 2015). En het tijdelijk bufferen van regenwater om bij hevige piekbuien het riool deels te ontzien heeft weer een positief effect op het groen, en biedt daarmee mogelijkheden voor intensiever gebruik zoals voedselproductie, wat weer een positief effect heeft op de belevingswaarde. Hiermee kan het dak van alleen de kosten- naar ook de batenkant op de balans worden verplaatst.

1.2 Stakeholders

Iedere locatie kent naast unieke eigenschappen ook haar eigen stakeholders. Door in gesprek te gaan met deze stakeholders ontstaan vaak interessante ideeën om nog meer functionaliteit uit het dak te halen. Zo zijn waterschappen steeds vaker op zoek naar innovatieve oplossingen voor de problematiek rond hevige regenbuien. En een buurman met behoefte aan een groen uitzicht verandert al snel van een potentiële klager in een potentiële co-investeerder. Door alle belangen, ambities en randvoorwaarden in kaart te brengen ontstaan kansen op een meervoudige business case die eerder rond te krijgen is dan de enkelvoudige business case (Van der Heijden, 2015). Dit vraagt van alle partijen een brede, soms onconventionele blik op waardering van voordelen en het toekennen en/of verdelen van kosten en baten.

Figuur 1 Polderdak in Amsterdam (bron rainproof.nl).

Het Polderdak in Amsterdam is een typisch duurzaam multifunctioneel dak. Het heeft een regelbaar waterbergend vermogen van 7 cm, is begroeid met zowel mossedum als eetbare groente én heeft zonnepanelen. Het blauw-groen maakt de zonnepanelen efficiënter en het onderliggende restaurant haalt zijn verse kruiden en groenten direct van het dak. www.polderdak.nl

1.3 Casus Duurzaam monument

In januari 2015 kwam een gemêleerd gezelschap van deskundigen, marktpartijen en ambtenaren samen in het Andaz Hotel om met de betreffende dakeigenaar te praten over de mogelijkheden om het dak van dit monumentale pand aan de Prinsengracht in Amsterdam te verduurzamen en multifunctioneel in te zetten.

Door de verschillende behoeften van de diverse stakeholders te delen met de aanwezige experts veranderden initiële obstakels al snel in mooie kansen om een iconisch project neer te zetten waar meerdere stakeholders waarde in konden herkennen. Ook de gemeente Amsterdam staat positief tegenover het initiatief en wil het onder voorwaarden faciliteren. De Gemeente Amsterdam wil onder meer klimaatbestendig worden en zoekt naar oplossingen om het gemengde riool in het oude stadscentrum deels te ontzien tijdens hevige piekbuien. De dakeigenaar onderzoekt de mogelijkheid om via zijn private dak te voldoen aan deze waterbufferingsbehoefte en ziet hierin direct kansen om zijn energieverbruik te verminderen.

Figuur 2 Dak Andaz Hotel (bron: Joris Voeten).

In de loop van de initiatieffase bracht de constructeur onverwachts een negatief advies uit op het plan om water te bergen op het dak. De maximale dakbelasting, inclusief water, was volgens de constructeur slechts 50 kg/m2. Dit advies bleek gerelateerd te zijn aan een standaard risicoberekening waarbij ook een maximale sneeuwbelasting wordt toegevoegd. Een van de wensen van het nieuwe dak was juist het gecontroleerd kunnen vasthouden (en loslaten) van water. Dit inzicht heeft er toe geleid dat de initiatiefnemers in gesprek gaan met de constructeur en een verzekeraar om deze voorwaarden eens kritisch onder de loep te nemen. Hiermee is een eerste stap gezet richting een herziening van de maximale dakbelasting.

Figuur 3 Prinsengracht (bron: thedutchtraveladvisory.com)