0

publicatie: Anhydrietgebonden gietvloeren, van ontwerp tot toezicht

1 Anhydrietgebonden gietvloer: milieubewuste, arbeidsvriendelijke dekvloer met beheersbare kwaliteit

1 Anhydrietgebonden gietvloer: milieubewuste, arbeidsvriendelijke dekvloer met beheersbare kwaliteit

De dekvloer: vaak niet meer dan twee lijntjes op de tekening van de architect. Maar tegelijkertijd een essentieel onderdeel van de vloeropbouw. Draagvloeren zijn zelden vlak genoeg om de vloerbedekking direct op aan te brengen. Er is een tussenlaag nodig die letterlijk de basis vormt voor een probleemloze vloer. Tijdens de levensduur van een gebouw zal de vloerbedekking/afwerking na een aantal jaren worden vervangen. Een goede dekvloer niet.
Door te geringe aandacht in de bouwfase kunnen in de gebruiksfase ernstige beschadigingen optreden aan de relatief goedkope dekvloer, maar ook aan de veel duurdere vloerbedekking. Gehele of gedeeltelijke vervanging is het gevolg. Een onverwachte kostenpost voor de eigenaar/gebruiker van het gebouw. Onnodige kosten, die voorkomen kunnen worden door al in de ontwerpfase aandacht te besteden aan de kwaliteit van de dekvloer.

Dekvloer is volwaardig onderdeel vloersysteem
De vloer is het meest intensief gebruikte onderdeel van een gebouw. De gebruikskwaliteit wordt niet alleen bepaald door de vloerbedekking, maar zeker ook door de kwaliteit van wat daaronder zit: de dekvloer en de draagvloer. Gewoonlijk wordt de ruwe draagvloer in gebouwen afgewerkt met een dekvloer van 30 a 50 mm. Traditioneel gebeurt dat meestal met een mortel van zand, cement en water, die met de hand wordt aangebracht. Een zwaar en uit arbeidstechnisch standpunt nauwelijks aan vaardbaar proces, dat bovendien kwalitatief moeilijk beheersbaar is.
Geen wonder dat de belangstelling groeit voor een alternatief type dekvloer.

Anhydrietgebonden gietvloer
Reeds vele jaren wordt onderzoek verricht naar het aanbrengen van dekvloeren in een zodanige consistentie dat het arbeidsintensieve verdelen, afrijen en verdichten goeddeels achterwege kan blijven.
Diverse bindmiddelen zijn op hun bruikbaarheid en economische haalbaarheid onderzocht (cement, magnesiet, diverse vormen van gips). De ontwikkeling van de anhydrietgebonden gietvloer is technisch en economisch het verst voortgeschreden.
Door de produkt- en proceseigenschappen is de anhydrietgebonden gietvloer kwalitatief goed beheersbaar. Bovendien past de arbeidsvriendelijke verwerking helemaal in het streven naar betere arbeidsomstandigheden op de bouwplaats.

Gunstige eigenschappen anhydriet

Anhydriet is een watervrij gips, dat als bindmiddel reeds vele eeuwen bekend is. De toepassing in dekvloeren gaat terug tot het begin van de jaren vijftig. Aanleiding was de uitstekende vormvastheid van met anhydriet vervaardigde species. Later werd de gietvloer ontwikkeld. De toepassing daarvan is sterk gestimuleerd door onder meer de vakbonden en de Stichting Arbouw. Sindsdien zijn er al miljoenen vierkante meters anhydriet gietvloeren in Nederland aangebracht. Een ontwikkeling die door kwalitatieve, technische, ergonomische, arbeidshygiënische en gunstige mileu-aspecten van het produkt niet te stuiten is.

Anhydriet, wat is dat?
Natuur- en synthetisch anhydriet vormen de grondstoffen voor een bindmiddel.
Natuuranhydriet wordt gewonnen uit zogeheten indampgesteenten. Synthetisch anhydriet komt onder meer beschikbaar als restprodukt tijdens de produktie van fluorwaterstof.
Tegenwoordig is rookgasontzwavelingsgips (ro-gips) een goed alternatief voor het vervaardigen van synthetisch anhydriet. Dit materiaal komt vrij bij het reinigen van rookgassen in kolengestookte elektriciteitscentrales. Door rookgasontzwavelingsgips op te werken ontstaat een homogeen, zuiver anhydriet, zeer geschikt als grondstof voor anhydrietgebonden gietvloeren.
Opgewerkt tot bindmiddel wordt anhydriet met zand, water en een superplastificeerder gemengd tot een gietspecie. Dat zal meestal fabrieksmatig gebeuren, maar kan ook op de bouwplaats plaatsvinden. Na controle van de juiste vloeibaarheid (vloeimaat), wordt de specie via een slang op de draagvloer gegoten. Het zelfnivellerend karakter van de specie zorgt voor een gelijkmatige verdeling. Met een drijfrei wordt dit proces een handje geholpen.
Anhydrietgebonden gietvloeren kunnen soms direct op draagvloeren van bijvoorbeeld beton worden aangebracht. Maar het is ook mogelijk de gietvloer uit te voeren als zwevende dekvloer. Door de grotere buig-/treksterkte en te verwaarlozen verhardingskrimp kunnen anhydrietgebonden gietvloeren dunner zijn dan traditionele dekvloeren. Krimpnetten kunnen achterwege blijven.

Cement-gietvloer

Bij de huidige gietvloeren wordt uitgegaan van een bindmiddel op basis van anhydriet.
De mogelijkheden van cement als bindmiddel worden al geruime tijd onderzocht.

Arbeidsomstandigheden
Vloerenlegger is een zwaar beroep. Het handmatig aanbrengen van traditionele zand-cement dekvloeren vergt veel van rug en knieën. Maar ook het bereiden van de specie vraagt een zware lichamelijke inspanning. Het ziekteverzuim onder vloerenleggers en opperlieden is dan ook onverantwoord hoog. Landelijk gezien ligt dit ziekteverzuim boven de 20 procent!
Toepassen van gietvloeren verlicht de lichamelijke arbeid wezenlijk. De specie voor gietvloeren is vloeibaar en zelfnivellerend. Het verdelen en uitvlakken van de specie over de vloer kost vrijwel geen moeite. De vloerenlegger hoeft niet meer op de knieën. Hij werkt staand of lopend en belasting van de schouders door het dragen van de slang kan door afwisseling in de ploeg beperkt blijven. Bovendien kan het gietproces worden onderbroken als de ploeg een pauze heeft.
Bouwbedrijven zijn volgens de Arbo-wet verplicht een Arbo-objectplan op te stellen. In dit plan staan de zorg voor gezondheid en welzijn van het uitvoerend personeel centraal. De architect kan daar ook een bijdrage aan leveren, ondermeer door te kiezen voor arbeidsvriendelijke anhydrietgebonden gietvloeren.

De traditionele vloerenlegger aan het werk met daarnaast zijn collega gietvloerlegger. Een illustratie van verbeterde werkomstandigheden.

Met de drijfrei wordt de zelfnivellerende laag anhydrietspecie goed over het vloervlak verdeeld.

Anhydrietgebonden gietvloeren in nieuwbouw VROM:
Terug naar drie procent ziekteverzuim

Bij de bouw van het nieuwe ministerie van VROM in Den Haag zijn anhydrietgebonden gietvloeren toegepast. Naast de kwaliteit, speelde ook het verbeteren van de arbeidsomstandigheden een belangrijke rol. Het gehanteerde bestek stond borg voor gunstige arbeidsomstandigheden voor de verwerkers van de gietvloeren. Daarnaast waren de gehanteerde applicatie-technieken zodanig gekozen, dat zware ergonomische belastingen niet voorkwamen.
Ook de communicatie tussen het personeel, evenals de kleding en de controle op de arbeidsomstandigheden, kregen veel aandacht. Werknemers hielden zich aan de voorschriften betreffende het dragen van lawaai- en stofbeschermers. het gebruik van vloeistofdichte handschoenen en laarzen en het gebruik van stofmaskers tijdens het aanbrengen van het voorstrijkmiddel.
Het resultaat spreekt voor zichzelf: het ziekteverzuim van de betrokken werknemers bedroeg tijdens het acht maanden durende werk minder dan drie procent!

Betere kwaliteit door procesbeheersing
Architecten zijn mede-verantwoordelijk voor de kwaliteit van het bouwproces en daarmee voor de kwaliteit van het bouwprodukt. In het nieuwe Burgerlijk Wetboek en in het Bouwbesluit wordt hierop gewezen. Meer aandacht voor de prestatie van de dekvloer, als onderdeel van de totale vloerconstructie, ligt dus voor de hand. Anhydrietgebonden gietvloeren worden aangebracht onder gecontroleerde omstandigheden, waardoor zekerheid bestaat over de kwaliteit van het eindprodukt. Dat sluit volledig aan bij het streven van bouwbedrijven naar certificering van het produktieproces.

Het prestatieniveau van een anhydrietgebonden gietvloer is afhankelijk van vier factoren:

  1. Gebruiksomstandigheden en keuze van de verschillende materiaalcombinaties.
  2. Beheerste produktie en levering van grondstoffen (produktcertificaat).
  3. Beheerste produktie en levering van specie (produktcertificaat).
  4. Gekwalificeerde verwerking (procescertificaat).

De architect die besluit anhydrietgebonden gietvloeren toe te passen, moet rekening houden met deze factoren. Functionele eisen aan de vloer en daaruit afgeleide prestatie-eisen dienen te worden vastgelegd in een prestatiebestek. Dat bestek is de basis voor de produktkeuze. Het proces wordt veiliggesteld, indien alle grondstoffen en processen onderworpen zijn aan kwaliteitsborging. Het kwaliteitssysteem van de producent/verwerker moet bovendien vermelden hoe vaak, wanneer, waarop en door wie gecontroleerd moet worden of de geleverde prestaties overeenkomen met de vooraf gestelde eisen.

Klaar voor het drogen. Een dunne, vlakke anhydrietgebonden gietvloer, in het nieuwe ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.

kwaliteitsbeheersing

De kwaliteitsbeheersing van anhydrietgebonden gietvloeren is sinds 1987 onderwerp geweest van studies, onderzoeken en demoprojecten, zoals onderstaand overzicht laat zien.

  1. Inventarisatie van de arbeidsomstandigheden bij het aanbrengen van gietvloeren (BGD, maart 1988).
  2. Gietvloeren, een gezond alternatief. SBR-publicatie 162,1988.
  3. Voorstudie certificatie gietvloeren (IR* 89270), 1989.
  4. Gietvloeren, een praktijkverkenning, SBR-publicatie 204,1989.
  5. Marktonderzoek naar toepassingsmogelijkheden voor anhydriet gietvloeren (IR 90143), 1990.
  6. Registratie van bestaande gietvloersystemen en de daarbij gehanteerde kwaliteitszorg. Registratie kwaliteitszorg gietvloeren (IR 90143), 1990.
  7. Monitoringsplan anhydriet gietvloer demoproject (IR 90227), 1990.
  8. Bestekseisen anhydrietvloeren (IR 90288), 1990.
  9. Ondernemingsprofiel gietvloerenbedrijven (IR 91068), 1991.
  10. Evaluatie anhydriet gietvloeren. Demo-project (IR 91411), 1991.
  11. De gietvloer, een gezond alternatief, videofilm geproduceerd in opdracht van Novem en de Stichting Arbouw, maart 1992.
  12. Anhydriet gietvloeren in de woningrenovatie. Novem/Onniré projectontwikkeling, 1991.
  13. Van rookgasontzwaveling tot gietvloeren. Novem, 1991.
  14. Verhoogde vloeren in kantoorgebouwen. SBR-publicatie 259, 1992.

Verder is een aantal activiteiten geïnitieerd, of reeds in gang gezet, om aangetoonde prestatieniveaus te kunnen handhaven en verbeteren.

  • Prestatie-onderzoekprogramma voor vloersystemen (onderdeel anhydriet gietvloeren) (IR 91464), 1991
  • Het opstellen van een technische regelgeving door de CUR-commissie VC 32 'Anhydriet', met betrekking tot anhydriet als bindmiddel, produktie van anhydrietspecie, verwerking en eigenschappen van anhydrietgebonden gietvloeren.
  • In CEN-verband wordt gewerkt aan de totstandkoming van Europese regelgeving omtrent de produkt- en proceskwaliteit van anhydrietgebonden gietvloeren.

*) IR staat voor Intronrapport.

Milieu en kringloop
Milieubewust bouwen betekent het toepassen van bouwmaterialen welke het milieu zo weinig mogelijk belasten. Kritische beoordelingsaspecten zijn:

  • vermijden van schaarse grondstoffen;
  • energiegebruik tijdens de produktie en verwerking;
  • beperken van bouwafval;
  • duurzaamheid van het produkt;
  • mogelijkheden tot hergebruik, indien aangebracht op een scheidingsfolie;
  • vrijkomen van schadelijke stoffen tijdens produktie- en/of gebruiksfase;
  • zinvol gebruik van industriële reststoffen.

Met deze eisen als uitgangspunt, kan anhydriet als een milieubewust bouwmateriaal worden aangemerkt.

Synthetisch anhydriet en uit rookgasontzwavelingsgips opgewerkt anhydriet zijn, qua gezondheid en milieubelasting, verantwoorde vervangingsprodukten voor een aantal traditionele bindmiddelen. Door opwerking van rookgasontzwavelingsgips ontstaat een homogene en zuivere grondstof, zeer geschikt als bindmiddel voor anhydrietgebonden gietvloeren. Een voorbeeld van zinvol gebruik van industriële reststoffen.