0

publicatie: Brandveiligheid: Ontwerpen en Toetsen - Deel F

1 Inleiding

1 Inleiding

1.1 Inhoud en relatie tussen de verschillende delen

In dit handboek is getracht de regelgeving op het gebied van brandveiligheid toe te lichten en op een systematische wijze te vertalen in oplossingsrichtingen voor het ontwerp. De problematiek van nieuwbouwplannen voor woningen respectievelijk utiliteitsgebouwen staat daarbij centraal.
Het ontwerpproces is richtinggevend voor de gekozen uitwerking. Het handboek verschaft richtlijnen die nauw aansluiten op de ontwerppraktijk. Aan de hand hiervan kan per ontwerpfase worden nagegaan met welke brandveiligheidsaspecten men in bepaalde fasen van uitwerking van een bouwplan rekening moet houden en welke oplossingsrichtingen er voor het ontwerp openstaan. Verder geeft het handboek tot op zekere hoogte inzicht in het 'waarom' van de voorschriften. Dit laatste is relevant als de prestatie-eis niet is toegesneden op de voorgestelde oplossing en men een voorstel aan de gemeente wil kunnen voorleggen, waarmee eenzelfde doel wordt bereikt.
Het handboek heeft dus enerzijds het karakter van een 'leerboek', waarin de filosofie achter de brandveiligheidsvoorschriften uit de doeken wordt gedaan, plus de belangrijkste begrippen. Anderzijds is het een 'raadpleegboek', dat gebruikers in staat stelt bij specifieke vragen of knelpunten gericht naar informatie te zoeken. In de opbouw van de afzonderlijke delen komt dit onderscheid tot uitdrukking. Het handboek bestaat uit zes delen, met de volgende inhoud:

Deel A: brandveiligheid en gebouwontwerp
In dit deel wordt in algemene zin ingegaan op de brandbeveiliging van gebouwen. Het gaat met name om de vraag wanneer een gebouw als brandveilig kan worden gekwalificeerd en welke maatregelen men kan toepassen om dit te bereiken. Verder wordt uit de doeken gedaan met welke soorten brandveiligheidseisen ontwerpers worden geconfronteerd. De eisen die de bouwregelgeving aan gebouwen stelt, zijn nader belicht. Er is een beschrijving gegeven van de filosofie achter de voorschriften en van de eisen die aan een bouwaanvraag worden gesteld. In dit deel zijn verder enkele veelgebruikte termen en begrippen met betrekking tot brandveiligheid behandeld. Een overzicht van definities is als bijlage bij dit deel gevoegd.

Deel B: ontwerprichtlijnen woningen en woongebouwen
In dit deel van het handboek zijn ontwerprichtlijnen uitgewerkt voor tot bewoning bestemde gebouwen. Hieronder vallen woningen, woongebouwen en groepswoningen. Woonwagens en standplaatsen komen niet aan bod. Er wordt een verband gelegd tussen gebouwtypologie, fasen van het ontwerpproces en het brandveiligheidsaspect. Relaties tussen deze elementen zijn vastgelegd in een zoekstructuur, waarmee de gebruiker snel te weten komt waar hij de gewenste informatie kan vinden. De beschrijving doorloopt alle onderdelen van het ontwerpproces, vanaf de indeling van de bouwlocatie tot aan de brandblusvoorzieningen die in een woning of woongebouw aanwezig moeten zijn. Ter aanvulling op de ontwerprichtlijnen is een aantal voorbeelden van berekeningen uitgewerkt (bepaling van wbdbo, permanente vuurbelasting en borstweringshoogte).

Deel C: ontwerprichtlijnen utiliteitsbouw
De opbouw van de informatie in dit deel is vergelijkbaar met deel B. De ontwerprichtlijnen hebben betrekking op alle gebruiksfuncties binnen de utiliteitsbouw. Voor deze gebruiksfuncties worden in het Bouwbesluit 2012 expliciete eisen gegeven. In de opbouw is een onderscheid gemaakt in principes en richtlijnen die algemeen van toepassing zijn op het ontwerp van utiliteitsgebouwen en specifieke richtlijnen voor onderscheiden gebruiksfuncties. Ook dit deel wordt afgesloten met voorbeelden van berekeningen die in de praktijk nogal eens problemen geven (onder andere de bepaling van de opvang- en doorstroomcapaciteit van trappenhuizen en de bepaling van de vrije doorgang en draairichting van deuren).

Deel D: bouwdeel- en materiaalgedrag
Dit deel geeft de gebruiker informatie over de brandeigenschappen van materialen en bouwdelen. Daarmee kan worden nagegaan of een bepaald onderdeel van een gebouw aan de gestelde brandveiligheidseisen kan voldoen.

Deel E: rekenen aan brandveiligheid
In dit deel worden informatie, vuistregels en praktische instructies gegeven voor de aanpak van eenvoudige berekeningen die je zelf kunt uitvoeren zonder dat je brandveiligheidsexpert hoeft te zijn. Aan de hand van voorbeelden wordt een aantal berekeningen uitgewerkt.

Deel F: procesmodel aanpak gelijkwaardige brandveiligheid
Hoe realiseer je een brandveilig gebouw op basis van gelijkwaardigheid? Dit deel geeft een aanpak waarmee duidelijk wordt welke stappen wanneer moeten worden gezet om uiteindelijk een door het bevoegd gezag geaccepteerde gelijkwaardige oplossing te kunnen realiseren. Ook een checklist met aandachtspunten per ontwerpfase vormt onderdeel van dit deel.

1.2 Opbouw van dit deel: procesmodel aanpak gelijkwaardige brandveiligheid

Tijdens het ontwerp- en bouwproces moeten voortdurend beslissingen worden genomen en afwegingen worden gemaakt over de uitwerking van brandveiligheidsaspecten. Naast de invulling van privaatrechtelijke aspecten van brandveiligheid, gaat het er in de praktijk vooral om een passende invulling te vinden voor de brandveiligheidsvoorschriften die op grond van de (bouw)regelgeving aan het gebouw worden gesteld. De bouwregelgeving is vrij expliciet zolang het gaat om standaardgebouwen en -indelingen, maar verschaft minder houvast buiten het directe toepassingsgebied. In dat geval zal de indiener moeten aantonen dat er sprake is van gelijkwaardige veiligheid ten opzichte van het in de bouwvoorschriften beoogde brandveiligheidsniveau.

Keuzen die in de eerste fasen van de planvorming worden gemaakt, hebben vaak verstrekkende gevolgen voor de structuur en vormgeving van gebouwen en voor de investeringskosten die voor realisatie nodig zijn. Als deze niet tijdig worden onderkend, kunnen onrealistische uitgangspunten of aannames bij de invulling van gelijkwaardige brandveiligheid enorme verstoringen en vertragingen veroorzaken in het ontwerp- en bouwproces. Deze brochure verschaft een handreiking voor zowel ontwikkelende partijen als toetsende instanties om de besluitvorming over brandveiligheid bij ingewikkelde nieuwbouwprojecten doelmatig te laten verlopen.
Uiteengezet wordt hoe op een gestructureerde wijze en in goed overleg tussen verschillende participanten een andere invulling kan worden gegeven aan de functionele eisen op het gebied van brandveiligheid. De beschreven werkwijze is relevant bij zowel het ontwerpen als het beoordelen van oplossingen voor gelijkwaardige brandveiligheid.

De delen A t/m E richten zich op de uitwerking van reguliere brandveiligheidsvoorschriften gebaseerd op uitgewerkte prestatie-eisen. Deel F wijkt hiervan af en gaat met name in op de invulling van niet concreet geformuleerde prestatie-eisen, zoals functionele omschrijvingen, gelijkwaardige oplossingen en gelijkwaardige veiligheid. Het accent ligt daarbij vooral op de wijze waarop beslissingen kunnen worden genomen en minder op de mogelijke technische oplossingen. Er wordt een procesmodel gepresenteerd om te komen tot een door bouw- en woningtoezicht geaccepteerde brandveiligheidsoplossing voor uw ontwerp. Gebruik van het model moet er enerzijds toe leiden dat gelijkwaardigheid een plek krijgt binnen het ontwerpproces, zodat hiermee al in het begin rekening gehouden wordt. Anderzijds is het de bedoeling dat het model bijdraagt aan een soepel verloop van het vergunningstraject. Ten slotte is achterin een checklist opgenomen, waarin nog eens kort de aandachtspunten voor brandveiligheid in het ontwerp op een rij zijn gezet.

1.3 Totstandkoming

SBR heeft voor het uitwerken van ontwerprichtlijnen een organisatievorm gekozen die rekening houdt met ervaringen van de werkvloer. Getracht is met de informatie zo veel mogelijk aan te sluiten op vragen en problemen die in de praktijk als knellend worden ervaren. Daarbij wordt enerzijds voortgeborduurd op de succesvolle voorgaande edities, en wordt anderzijds, evenals bij de eerdere uitgaven, gebruikgemaakt van een door SBR in het leven geroepen klankbordgroep van specialisten uit de advieswereld en ingenieursbureaus namens NLIngenieurs, architectenbureaus namens de Bond van Nederlandse Architecten (BNA), brandpreventiemedewerkers namens de Nederlandse Vereniging voor Brandweerzorg en Rampenbestrijding (NVBR), en van toetsers namens de Vereniging Bouw- en Woningtoezicht Nederland.

De klankbordgroep was als volgt samengesteld:

  • de heer ing. T. Bakker (Brandweer veiligheidsregio Haaglanden), namens de NVBR
  • de heer ing. A.I. van Duin (gemeente Rotterdam), namens Vereniging BWT Nederland
  • mevrouw ing. C.E. Haas (European Fire Protection Consultants BV), namens NLingenieurs
  • de heer M.J. van Houwelingen (Brandweer Rotterdam-Rijnmond), namens de NVBR
  • de heer ir. E.W. Janse (BrandVeiligheid Erik Janse)
  • de heer ir. W.F.M. van der Vliet (EGM architecten), namens de BNA
  • de heer ir. C. de Wolf (Cepezed), namens de BNA

De update van de gehele serie Brandveiligheid: Ontwerpen en Toetsen is uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van ir. B. Kersten, adviseur brandveiligheid bij LBP|SIGHT.