0

publicatie: Flexibele leidingvloeren in de praktijk

1 Inleiding

1 Inleiding

Flexibele bouwsystemen mogen zich verheugen in een toenemende belangstelling. De vraag naar flexibele bouwsystemen komt voort uit de wens om kopers- en gebruikerswensen tot in een laat stadium in het ontwerp en de uitvoering te kunnen verwerken. Daarnaast groeit de behoefte om - ondanks vele individuele keuzemogelijkheden - een hoog bouwtempo te halen en de prijs beheersbaar te houden.

Vloeren hebben in flexibele bouwsystemen een voorname rol. Dat komt door de grote hoeveelheid leidingen die in vloeren worden verwerkt. Vrijwel alle keuzes hangen samen met een leiding. Hoe meer individuele keuzemogelijkheden, hoe sterker de gevolgen hiervan doorwerken in de vloeren. Flexibele leidingvloeren bieden de mogelijkheid om binnen een projectmatige aanpak veel verschillende keuzeopties te realiseren.

Zoals bekend levert flexibiliteit een grote bijdrage aan de woon- en gebruikskwaliteit van gebouwen. Dit geldt zowel voor de keuzevrijheid vóór en tijdens de bouwuitvoering (procesflexibiliteit) als flexibiliteit tijdens het gebruik van de woning of het kantoor (gebruiksflexibiliteit).

Procesflexibiliteit vraagt om een overzichtelijke en heldere bouwwijze met een scheiding van de bouwactiviteiten. Procesflexibiliteit is van belang voor de uitvoerende partijen en biedt ruimte om individuele koperskeuzes te verwerken. De ontvlechting van bouwkundig en installatietechnisch werk maakt het bouwproces beter controleerbaar en verlaagt de kans op faalkosten. Een groot voordeel van deze ontvlechting is dat bewoners en gebruikers hun beslissingen over de indeling en inrichting in een laat stadium kunnen nemen. Opdrachtgevers, ontwerpers, bouwers en bewoners hebben allen belang bij procesflexibiliteit wanneer dit bijdraagt aan een goede beheersing van tijd, kwaliteit en kosten.

Gebruiksflexibiliteit betreft de mogelijkheid om tijdens de bewoning of het gebruik veranderingen aan te brengen, waardoor de woning of het kantoor beter aansluit op de specifieke en persoonlijke wensen en eisen. Dit betreft het verschuiven van de inrichting en verplaatsen van wandcontactdozen (inrichtingsflexibiliteit) en het veranderen van de grootte van verblijfsruimten door het verwijderen en plaatsen van scheidingswanden (indelingsflexibiliteit). Het nut van gebruiksflexibiliteit manifesteert zich op de langere termijn en is van belang voor gebruikers, eigenaren en beheerders.

De huidige trend in de woningbouw is dat leidingen bij voorkeur in de constructieve vloer worden opgenomen. Het meest populair in de woningbouw is waarschijnlijk de breedplaatvloer, waarbij de leidingen in haast ieder willekeurig patroon zijn op te nemen. Deze vloeren bieden hierdoor wel enige procesflexibiliteit, maar nauwelijks gebruiksflexibiliteit. Als de vloer is afgestort, zijn de leidingen niet meer bereikbaar voor veranderingen. Dit gaat goed zolang de wensen van gebruikers in een zeer vroeg stadium bekend of bepaald zijn, of wanneer er eenvoudigweg geen keuzevrijheid is en alle plattegronden hetzelfde zijn.

Een betere procesflexibiliteit is te bereiken met vloersystemen waarbij de installaties onafhankelijk van de bouwkundige ruwbouw zijn aan te brengen. Als het casco is opgebouwd, legt de installateur de leidingen in de holle ruimten of sleuven van de constructieve vloer. De individuele keuzes van bewoners of gebruikers zijn hierdoor in een laat stadium door te voeren.

Naast procesflexibiliteit hebben sommige opdrachtgevers en bewoners behoefte aan gebruiksflexibiliteit. Dit betreft de mogelijkheid om in de gebruiksfase veranderingen aan te kunnen brengen. Van belang is dat de leidingen in de gebruiksfase nog bereikbaar blijven. De leidingvloeren van de verschillende leveranciers komen in theorie wel aan deze behoefte tegemoet, maar in praktijk blijkt het lastig om de leidingen in de vloer goed bereikbaar te houden voor latere veranderingen. Dit komt vooral door het gebruik van een steenachtige dekvloer. Enig sloopwerk van de dekvloer is voor gebruiksflexibiliteit daardoor vaak niet te vermijden.

Om inzicht te geven in de mogelijkheden bracht de SEV in 2001 de brochure 'Variëren met Vloeren' uit. Deze brochure omvatte een verkenning van de technische mogelijkheden van flexibele vloeren en een inventarisatie van tien verschillende vloersystemen. Gezien de ontwikkelingen hebben SEV Realisatie en SBR in 2005 het initiatief genomen om deze brochure te actualiseren en aan te vullen met onderzoek naar praktijkervaringen.
Aldus Bouwinnovatie voerde dit onderzoek uit door het houden van ruim zestig interviews en een rondetafelgesprek onder de betrokken bouwpartijen: opdrachtgevers, architecten en aannemers. Daarnaast zijn leveranciers gevraagd om hun productgegevens te actualiseren.

Het betreft vloersystemen die industrieel vervaardigd zijn en zonder aanvullingen hun constructieve draag - en/of stabiliteitsfunctie kunnen vervullen. Daarnaast dragen de vloeren bij aan proces -en/of gebruikersflexibiliteit. Gietbouw, breedplaatvloeren en computervloeren vallen daarmee buiten het onderzoekskader.

Een brede vertegenwoordiging van bouwpartijen is door Aldus benaderd voor het destilleren van de praktijkervaringen met flexibele vloersystemen. Er is geen specifiek onderzoek gedaan naar gebruikerservaringen van bewoners en kantoorpersoneel.

Aan de leveranciers van vloersystemen is gevraagd om representatieve referentieprojecten op te geven. De geselecteerde referentieprojecten vertegenwoordigen verschillende bouwtypen en bouwwijzen. Projecten in utiliteitsbouw en woningbouw, zowel grondgebonden als appartementen, zijn in het onderzoek betrokken.

In deze brochure zijn de resultaten van de interviews verwerkt. De onderzoeksresultaten zijn door middel van een aantal stellingen en discussies in het rondetafelgesprek getoetst en aangescherpt. Deze brochure sluit af met de conclusies van het onderzoek en duidelijke aanbevelingen.

In de bijlage treft u de actualisatie van de productgegevens van de flexibele vloersystemen aan.