0

publicatie: Gevels van prefab metselwerk

1 Ontwikkeling prefab gevelmetselwerk

1 Ontwikkeling prefab gevelmetselwerk

1.1 Naoorlogse revolutiebouw

Het bouwen met geprefabriceerde onderdelen is niet nieuw. Voornamelijk in de periode na de Tweede Wereldoorlog kwam deze bouwwijze goed op gang en vormde deze één van de bouwmethoden tijdens de naoorlogse revolutiebouw. Betrof het in eerste instantie nog de ruwbouw van een gebouw, later werden ook de gevels bij het prefabriceren betrokken. Het ging in eerste instantie om betrekkelijk kleine bouwwerken, zoals elektriciteitshuisjes en garageboxen. Bij dit soort bouwwerken speelde de esthetische kwaliteit van de buitengevel niet zo´n belangrijke rol en was de omvang van het bouwwerk goed te overzien. Waren het eerst nog gewoon betonnen gevels, later werden er ook bakstenen verwerkt in de gevels. De samenstelling betrof dan vaak een baksteenbetonnen buitengevel, waarbij de bakstenen in beton werden ingestort. Het voordeel van deze wijze van bouwen lag voornamelijk in tijdwinst tijdens het bouwen, aangezien dit soort kleine bouwwerken vaak in één dag geplaatst konden worden en er daarna meteen met de inrichting en afwerking kon worden begonnen.

Onder meer als gevolg van de nadruk op een efficiënte bouwproductie is het vereiste vakmanschap voor het uitvoeren van versieringen in metselwerk na de Tweede Wereldoorlog sterk afgenomen. In nieuwbouwprojecten met een klassieke architectuur werden de bogen, grote lateien en andere ornamenten in het metselwerk dan ook vaak uitgevoerd in prefab betonelementen met baksteenstrips (zie afbeelding 1). Ook de prefabricage van gemetselde schoorstenen is geleidelijk op gang gekomen.

1. Prefab betonnen bogen met baksteenstrips.

Het vak metselaar is de laatste decennia niet geliefder geworden, wat geleid heeft tot een aanzienlijke afname van het aantal metselaars. Volgens het EIB (Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid) waren er in 1990 nog 26.000 metselaars. In 2004 waren dat er nog maar rond de 20.000. Op basis van schattingen van werkgevers in de metselbranche moet rekening gehouden worden met een verdere vermindering. Metselen is fysiek zwaar werk. Een op de drie metselaars kampt met lichamelijke klachten. Zestig procent vindt de fysieke inspanning hoog tot zeer hoog. Om er toch voor te zorgen dat in de toekomst het traditionele en kwalitatief hoogwaardige metselwerk niet uit het gevelbeeld gaat verdwijnen is één van de oplossingen prefabricage van metselwerk gevels. Steeds meer aannemers ontdekken de voordelen van prefabricage en zien het als een oplossing voor de afname van het aantal metselaars. Een groot voordeel van prefabriceren is dat de metselaar in een geconditioneerde omgeving kan werken. De arbeidsomstandigheden zijn dan vaak beter en de kwaliteit en productiviteit kunnen hoger zijn, vooral bij gebruik van gemechaniseerde en geautomatiseerde productiesystemen.

2. Woning van prefab sandwichmetselwerk elementen.

1.2 Van kwantiteit naar kwaliteit

In delen van de particuliere woningbouw wordt prefab metstelwerk al meer dan 30 jaar toegepast. Het betreft verdiepinghoge gevelelementen, waarin al vaak beglaasde kozijnen, ramen en deuren zijn opgenomen (zie afbeelding 2). Deze bouwwijze wordt onder meer toegepast door een aantal catalogusbouwers die aan particulieren leveren. De particuliere opdrachtgever krijgt op deze manier binnen korte tijd een volledige woning, waardoor de bouwrente vaak beperkt kan blijven.

Er zijn daarnaast in het verleden diverse projecten gerealiseerd met prefab metselwerk. Daarbij ging het in de meeste gevallen om ingestorte steenstrips. Er is dan in feite sprake van een betonnen sandwichelement en niet van een metselwerk buitenblad. Door ontwikkelingen als het lijmen van gevelmetselwerk zijn er mogelijkheden ontstaan om ook halfsteens prefab buitenbladen van metselwerk toe te passen. Daarnaast is ook de ontwikkeling op het gebied van mortels niet blijven stilstaan en kan er tegenwoordig sterker metselwerk worden gemaakt met behulp van nieuwe mortels. Het voortschrijdend inzicht in de wijze van produceren van prefab metselwerk heeft ertoe geleid dat er hogere metselwerksterkten kunnen worden gemaakt. Ook dit soort vernieuwingen van de laatste jaren heeft geresulteerd in een grotere, hernieuwde interesse voor gevels van prefab metselwerk. Er is een steeds betere controle over de diverse productiemethoden en de details zijn beter afgestemd op de praktijk van het bouwen met sandwichelementen. Het resultaat is dat ook dat er voor grotere utiliteitsbouwprojecten vaker gekozen wordt voor prefab metselwerk, omdat met de huidige technieken prefab metselwerk geleverd kan worden van een hoge kwaliteit die breed toepasbaar is in de hedendaagse woning- en utiliteitsbouw.

3. Door nieuwe mortels, lijmen en bevestigingstechnieken zijn hedendaagse prefabgevels breed toepasbaar.

1.3 Voordelen prefab gevelmetselwerk

Een belangrijk aspect van de hernieuwde interesse voor het bouwen met prefab metselwerk is dat architecten deze methode van bouwen ook hebben ontdekt. Architecten krijgen door de ruimere mogelijkheden van het verwerken van stenen in prefab metselwerk meer mogelijkheden om vernieuwende gevels te ontwerpen. Door in een fabriek gemetselde gevels te produceren, ontstaat ook de mogelijkheid om het productieproces te mechaniseren, automatiseren of robotiseren. Bij een aantal producenten zijn al voorbeelden te zien van een gemechaniseerd en geautomatiseerd productieproces. In de nabije toekomst zullen er meer volgen. De inzet van robots is nog vrij beperkt in de productie van prefab metselwerk, maar ook een gerobotiseerd productieproces zal in de komende jaren tot de mogelijkheden gaan behoren.

4. Prefab metselwerk maakt steigerloos bouwen mogelijk

Waarom gevels van prefab metselwerk?
  • rust op de bouwplaats, door minder disciplines op de bouw;
  • bouwtijdverkorting, hoger bouwtempo;
  • productie onder geconditioneerde omstandigheden waardoor een hogere kwaliteit mogelijk is;
  • betere kwaliteitscontrole mogelijk tijdens productie;
  • negatieve weersinvloeden zijn uitgesloten, dus minder stagnatie op de bouw;
  • minder afhankelijk van weersinvloeden tijdens het bouwen;
  • steigerloos bouwen en sneller starten met afbouw;
  • betere kostenbewaking en minder faalkosten;
  • grote diversiteit aan metselverbanden mogelijk.

5. Kantoorgebouw gerealiseerd met prefab, dubbelschalige gevelelementen.

6. Woontoren gerealiseerd met prefab, dubbelschalige gevelelementen.