0

publicatie: Handreiking voor ontwerpteams

1 Inleiding

1 Inleiding

Stichting Bouwresearch, Novem en ISSO hebben de praktijkkennis van recent gerealiseerde en in gebruik zijnde utiliteitsgebouwen, ontworpen door teams in de categorie Innovators en Early adopters, geïnventariseerd en geëvalueerd. Deze kennis is vertaald in praktische handvatten voor opdrachtgevers en professionals in de zogenaamde mainstream van de bouwproductie.

Deze handreiking voor ontwerpteams gaat uit van een integrale aanpak voor het huisvestingsbeleid (gebaseerd op het Programma van Eisen, PvE), het ontwerp- en realisatieproces en het beheer van gebouwen. Het accent ligt op het integreren van gebouw en installatie in een vroeg stadium van het ontwerp.
Oplossingsrichtingen worden hierbij aangegeven in de vorm van voorbeeldconcepten.

Uit evaluatie van de gebruikerservaringen is geconstateerd, dat de beschreven voorbeeldgebouwen op de meeste kwaliteitsaspecten gunstiger scoren ten opzichte van het gemiddelde Nederlandse kantoorgebouw - terwijl het hier gaat om extreem energiezuinige gebouwen.
In tegenstelling tot wat vaak beweerd wordt, is hiermee aangetoond dat energiezuinigheid wel degelijk gecombineerd kan worden met de wens tot een comfortabel en gezond binnenklimaat.

Tevens is opvallend dat er bij deze voorbeeldgebouwen sprake is van een hoog ambitieniveau, bijvoorbeeld het realiseren van een zeer lage EPC. Daarbij is uitgegaan van tweespecifieke thema’s: milieu- en mensvriendelijk ontwerpen en duurzaam bouwen. Er is ‘meer’ gedaan met ‘minder’, onder andere door het materiaalgebruik te minimaliseren .

Visie en missie
Gebouwen die zich onderscheiden door schoonheid, maximaal comfort, minimale behoefte aan en gebruik van energie, duurzaamheid en een hoge flexibiliteit, zijn voor de samenleving van grote waarde, vooral met het oog op de toekomst.
Adviseurs, regeltechnische bedrijven en installateurs streven naar installaties die goed (blijven) functioneren. Opdrachtgevers en architecten vinden esthetica, functies en duurzaamheid van het bouwkundige deel belangrijk. Tussen gebouw en installaties bestaat een wisselwerking. Daarom is een integrale benadering noodzakelijk.

Deze publicatie biedt ontwerpteams een handvat om te komen tot creatieve duurzame oplossingen. Het accent ligt op het integreren van gebouw en installaties vanaf een vroeg stadium van het ontwerp. Dan al worden - vaak onbewust - belangrijke beslissingen genomen. Vroegtijdige integratie bespaart kosten èn waarborgt zorg voor het milieu.

De voorwaarden voor het energiezuinig en kwalitatief goed functioneren van installaties worden echter niet alleen geschapen in het voortraject, maar ook in de realisatie, oplevering, beheer en onderhoud van de installaties. Monitoringresultaten (van energiestromen, lucht- en watertemperaturen, drukverschillen, toerentallen, status en storingssignalen van componenten) geven inzicht in het functioneren van het systeem, maar het succes van een concept wordt pas bewaarheid door het uitblijven van klachten van gebruikers. Klachten over binnencondities worden veroorzaakt door onmogelijkheden in het ontwerp (bijvoorbeeld door het ontbreken van decentrale instellingen en regelingen), of door storingen dan welslecht functioneren van de installaties.

Opbouw van deze handreiking
De handreiking heeft een drieledig karakter.

  • Zij geeft, aan de hand van een rubricering van de gerealiseerde projecten in concepten, een beeld van de richtingen waarin het ontwerpteam kan denken.
  • Voor een aantal van deze concepten worden voorbeeldprojecten gepresenteerd. De ervaringen opgedaan bij het realiseren van deze projecten, zowel wat betreft techniek, energie, gebruikersbeoordeling als proces, komen in het middendeel van de handreiking aan de orde.
  • Tot slot is een handreiking voor ontwerpteams opgenomen. Hierin worden de rol en de mogelijkheden van de opdrachtgever in dit proces omschreven, en wordt helder gemaakt hoe de keuzes van een ontwerpteamlid in een bepaalde fase van het ontwerpproces andere onderdelen van het ontwerp beïnvloeden. Deze handreiking kan worden gezien als een leidraad en communicatiemiddel bij het geïntegreerd ontwerpen, dat nog steeds geen gemeengoed is. Beslisbomen en checklists kunnen echter nooit alle aspecten omvatten en tot een eenduidige oplossing leiden. Ontwerpen blijft een creatief proces.

Verwante uitgaven
Naast deze handleiding geeft de SBR een brochure uit voor opdrachtgevers. Deze maakt de opdrachtgever duidelijk wat de voordelen zijn van het werken met een ontwerpteam.
Tevens zijn drie voorbeeldprojecten, aangevuld met Novem-publicaties, uitgebreid beschreven en digitaal toegankelijk via een cd-rom.

Integratie is niet alleen wenselijk op het niveau van één gebouw. Soms is het mogelijk bij een cluster van gebouwen uit te gaan van één optimaal energieconcept. In de publicatie Energieprestatie van utiliteitsgebouwen - meer mogelijkheden door clustering van gebouwen belicht Novem deze optie.
Het overzicht met relevante publicaties staat op pagina 4.