0

publicatie: Milieuzorg

Tool 1 Kengetallen voor afval

Tool 1 Kengetallen voor afval

Ervaringen van de deelnemers aan het praktijkonderzoek:

Tijdens de nulmeting bij de bouwbedrijven zijn kengetallen gebruikt om per bedrijf prioriteiten te stellen voor verbetering van het afvalbeheer. De prestaties van andere bedrijven prikkelen sterk om meer aandacht te besteden aan preventie en scheiding van afval. Ze geven aan op welke punten geld is te verdienen. De effecten van maatregelen op het gebied van afvalbeheer kunnen met kengetallen goed worden gevolgd. Een voorbeeld: de invoering van scheiding van plastic tijdens de afbouwfase op nieuwbouwprojecten blijkt te leiden tot een stijging van het afvalscheidingspercentage met ongeveer 5%. Ook het gemiddelde gewicht van de containers ongesorteerd bouw- en sloopafval stijgt met 10%.
Het analyseren van de kengetallen van verschillende jaren brengt verbeterpunten aan het licht. Een voorbeeld: de hoeveelheid gescheiden afgevoerd puinafval stijgt van 0,75 naar 1,5 ton puin per ton omzet in het volgende jaar. Dit lijkt een positieve ontwikkeling, maar bij navraag blijkt dat de betoncentrale de afspraken over het retour nemen van restbeton niet nakomt. Het bouwbedrijf vraagt de betoncentrale om de extra afvoerkosten te betalen.

Taak
Kengetallen van het afgelopen boekjaar berekenen en vergelijken met kengetallen van de branche. In volgende jaren kunnen ook de kengetallen van verschillende jaren worden vergeleken en geanalyseerd.

Toelichting
Kengetallen stellen u in staat afvalstromen te vergelijken:

  1. met voorgaande jaren;
  2. met soortgelijke projecten;
  3. met andere bedrijven.

Daarvoor maakt u de afvalcijfers onafhankelijk van de omvang van het werk. Voor bouwbedrijven zijn de volgende kengetallen van belang:

  1. de hoeveelheid afval per € 100.000,- aan omzet;
  2. het percentage gescheiden afval;
  3. de vulgraad van afvalcontainers (gewicht per m³ container);
  4. de afvalkosten als percentage van de omzet.

N.B. Met 'omzet' wordt het totaal van de aanneemsommen bedoeld. De formules voor het berekenen van kengetallen staan toegelicht in het vervolg van deze tool.

Door uw kengetallen te vergelijken met die van de branche, kunt u prioriteiten voor verbetering van het afvalbeheer stellen. Afvalpreventie is een speerpunt voor bedrijven die relatief veel afval per € 100.000, - aan omzet hebben (hoger kengetal dan het gemiddelde van de bedrijven). Bedrijven met een relatief lage vulgraad van containers kunnen zich toeleggen op het beter vullen van containers. Bedrijven met een laag afvalscheidingspercentage kunnen geld verdienen door meer afval te scheiden.

Door uw kengetallen van verschillende jaren te vergelijken, kunt u de voortgang van het afvalbeheer volgen. Na een aantal jaren werken met kengetallen binnen het bedrijf leveren ze steeds meer inzicht en meerwaarde op.

Voor wie?
Directie/KAM-coördinator

Wat levert het op?

  • Inzicht in de prestatie van het bedrijf vergeleken met de branche (en in volgende jaren ook in vergelijking met voorgaande jaren).
  • Inzicht in prioriteiten voor verbetering van het afvalbeheer.

Benodigde tijd voor het gebruik van de tool
1 uur per jaar voor de analyse van de eigen getallen, enkele uren voor het verzamelen van de gegevens en het uitrekenen van de eigen kengetallen. N.B. Vraag tijdig het jaaroverzicht bij de afvalinzamelaar op.

Toelichting op het gebruik
In deze tool vindt u de afvalkengetallen die zijn berekend aan de hand van jaarcijfers van 140 bouwbedrijven, verspreid over heel Nederland. Bij het berekenen van enkele kengetallen zijn de bedrijven ingedeeld in drie groepen, omdat de specialisatie van het bedrijf invloed heeft op de hoeveelheid afval. Daar waar deze specialisatie geen invloed bleek te hebben zijn geen afzonderlijke kengetallen per groep beschikbaar. De drie groepen zijn:

  • bedrijven met voornamelijk nieuwbouw (75-100% van de omzet);
  • bedrijven met voornamelijk renovatie (75-100% van de omzet);
  • bedrijven met zowel renovatie als nieuwbouw.

Op de volgende pagina's leest u een toelichting op de verschillende kengetallen. Per kengetal is het volgende opgenomen:

  • grafieken van de kengetallen per provincie;
  • een toelichting op de berekeningswijze en de gebruikte begrippen;
  • een voorbeeldberekening per kengetal;
  • mogelijke conclusies die u kunt trekken bij het vergelijken van uw eigen kengetal met historische gegevens van uw bedrijf of branchegemiddelden.

U kunt uw eigen kengetallen van het afgelopen boekjaar eenvoudig berekenen met behulp van het 'Afvalpreadsheet voor kengetallen' (tool 2). In tool 2 wordt toegelicht welke gegevens u nodig heeft.

In de Afvalspreadsheet worden uw kengetallen automatisch naast de kengetallen van de branche gezet. Vergelijk uw kengetallen met de kengetallen van de groep die het beste met uw activiteiten overeenkomt.

Door meerdere jaren achtereen uw kengetallen te berekenen, krijgt u inzicht in uw vorderingen met afvalbeheer. U kunt de kengetallen van de verschillende boekjaren bewaren en met elkaar vergelijken op het tabblad 'Meerjarentabel' van de spreadsheet.

Kengetallen bouwafval 2004

KENGETAL EENHEID NIEUWBOUW
(≥ 75%)
NIEUWBOUW EN RENOVATIE RENOVATIE
(≥ 75%)
Afvalkosten als percentage van de omzet omzet 0,40 0,55 0,73
Totaal afval ton per € 100.000 omzet 4,57 / 1,37 7,63 / 1,92
m² per € 100.000 omzet 13,09 / 3,61 19,28 / 6,20
Ongesorteerd bouwafval m² per € 100.000 omzet 11,26
vulgraad container in kg/m³ 296 / 477
Puinafval m³ per € 100.000 omzet 2,83
vulgraad container in kg/m³ 969 / 1.458
Hout totaal m³ per € 100.000 omzet 1,22
waarvan A-hout 8%
waarvan B-hout 92%
vulgraad container in kg/m³ 212 / 396
Afvalscheiding percentage Berekend in ton 44,2 / 90,7
Berekend in m² 29,4 / 73,8
Hoeveelheid afval als % van het totaal Ongesorteerd afval (m³) 71%
Puin (m³) 16%
Hout (m³) 7%
Overig (m³) 6%

In de tabel wordt het gemiddelde soms gevolgd door het '/ beste resultaat'.

In de volgende paragrafen worden de berekening en betekenis van de verschillende kengetallen toegelicht.

1 De hoeveelheid afval per € 100.000,- aan omzet

EENHEID NIEUWBOUW (≥ 75%) NIEUWBOUW EN RENOVATIE
ton per € 100.000 omzet 4,57 / 1,37 7,63 / 1,92
Totaal afval m² per € 100.000 omzet 13,09 / 3,61 19,28 / 6,20

Bovenstaande tabel laat de hoeveelheid afval zien in relatie tot de omzet van de bouwbedrijven die deelgenomen hebben aan het praktijkonderzoek. De bouwbedrijven zijn ingedeeld in bedrijven die voornamelijk nieuwbouwactiviteiten (≥ 75% van de omzet) uitvoeren en bedrijven met zowel nieuwbouw als renovatie. In de tabel wordt het gemiddelde gevolgd door het '/ beste resultaat'.

Berekeningswijze
Deze kengetallen worden berekend door de totale hoeveelheid afval per jaar te delen door het aantal tonnen euro's (€ 100.000,-) aan omzet per jaar.

Toelichting begrippen
totaal afval = de totale hoeveelheid afval, exclusief:
grond;
afval van sloopwerkzaamheden (waaronder dakafval en asbest);
afval van combinatieprojecten;
afval van opdrachtgevers en/of omwonenden (zoals verhuisafval en zolderopruimingen) voor zover dit in opdracht is afgevoerd.
omzet = het totaal van de aanneemsommen, exclusief:
omvangrijke sloopwerkzaamheden;
combinatieprojecten waarbij veel omzet gemaakt wordt terwijl het afval op naam van de partner wordt afgevoerd (of omgekeerd);
projectontwikkelingsactiviteiten;
aan- en verkoop van grond.

Betekenis van het kengetal
Het kengetal is een maat voor de vorderingen met afvalpreventie.

Bij nieuwbouwwerk ontstaat relatief minder afval per eenheid omzet, omdat:

  • het proces meer gestructureerd is;
  • er duurdere materialen worden toegepast;
  • er weinig breekwerk is;
  • er veel gebruik wordt gemaakt van prefabproducten.

Rekenvoorbeeld
Uit het jaaroverzicht van de afvalinzamelaar blijkt dat u in het jaar 2005 in totaal 2.500 m³ afval heeft afgevoerd. Het gewicht van het afval is in totaal 900 ton. Het totaal van de aanneemsommen in het jaar 2005 is € 25.000.000,-.
Het volume totaal afval per € 100.000,- aan omzet = 2.500 m³/250 omzet = 10 m³.
Het gewicht totaal afval per € 100.000,- aan omzet = 900 ton/250 omzet = 3,6 ton.

Mogelijke conclusies uit de vergelijking met kengetallen uit de branche
Uw kengetal is hoger: mogelijk kunt u geld besparen door afvalpreventie. Opties zijn: aanscherpen van afspraken met onderaannemers en leveranciers door werkvoorbereider en inkoper (tool 7 en 8), afvalplannen maken (tool 9), verminderen uitval door goed voorraadbeheer en beter op maat bestellen.

Mogelijke conclusies uit de vergelijking met uw eigen kengetallen van vorig jaar
Uw kengetal is lager: u maakt vorderingen op het gebied van afvalpreventie. Daarmee heeft u kosten bespaard. Bijvoorbeeld: uw kengetal daalt van 15 m³ per € 100.000,- naar 13 m³ per € 100.000,-. De besparing bedraagt 2 m³/ton aan omzet * 250 ton omzet = 500 m³ afval, ofwel 84 containers van 6 m³. De geschatte besparing bedraagt 84 * € 230,- = € 19.320,-.

2 Het percentage gescheiden afval

EENHEID
Afvalscheidingspercentage Berekend in m² 29,4 / 73,8
Berekend in ton 44,2 / 90,7

Bovenstaande tabel laat het gemiddelde afvalscheidingspercentage zien van bouwbedrijven die deelgenomen hebben aan het praktijkonderzoek. In de tabel wordt het gemiddelde gevolgd door het '/ beste resultaat'.

De bovenstaande figuur laat het afvalscheidingspercentage zien van de bouwbedrijven die deelgenomen hebben aan het praktijkonderzoek per provincie en gemiddeld.

Berekeningswijze
De hoeveelheid gescheiden afval per jaar is gedeeld door de totale hoeveelheid afval per jaar maal 100%.

Toelichting begrippen
gescheiden afval = alle gescheiden afvalstromen, bijvoorbeeld puin, hout, karton, plastic en metalen. Ongesorteerd bouwafval, de rolcontainer met kantoor/keetafval en gevaarlijk afval worden niet meegerekend.
totaal afval = de totale hoeveelheid afval, exclusief:
grond;
afval van sloopwerkzaamheden (waaronder dakafval en asbest);
afval van combinatieprojecten;
afval van opdrachtgevers en/of omwonenden (zoals verhuisafval en zolderopruimingen) voor zover dit in opdracht is afgevoerd.

Betekenis van het kengetal
Het kengetal is een maat voor de efficiëntie van de afvalscheiding.

Het kengetal afvalscheiding uitgedrukt in volumeprocent is het belangrijkste, omdat de afvalkosten meestal per container berekend worden. Het afvalscheidingspercentage verschilt flink tussen bedrijven, met name bij nieuwbouwbedrijven. Sommige bedrijven scheiden praktisch alleen gevaarlijk afval, andere halen zonder veel moeite een scheidingspercentage van 50% tot zelfs 70%. Op grote nieuwbouwprojecten is afvalscheiding vaak eenvoudig en zeer lonend, met name als er naast hout en puin ook papier & karton en plastic gescheiden worden. Ook kleine bedrijven die veel renoveren kunnen via hun werf een hoog afvalscheidingspercentage behalen. Vuistregel is dat 10% extra scheiding 5% kostenbesparing oplevert.

Rekenvoorbeeld

  • De totale hoeveelheid afval bedraagt 2.500 m³ en weegt 900 ton. Het gescheiden afval heeft een volume van 500 m³ en weegt 400 ton. Het percentage gescheiden afval = 500 m³ /2.500 m³ * 100 = 20% van het volume en 400 ton/900 ton * 100% = 44% van het gewicht.
  • Rekenvoorbeeld van besparingen: uw afvalscheidingspercentage stijgt van 20% naar 30% (volume). Het totale volume afval bedraagt 2.500 m³. De besparing bedraagt: 10% stijging in afvalscheidingspercentage * 2.500 m³ = 250 m³, ofwel 42 containers meer gescheiden. De kostenbesparing door 42 gescheiden containers bedraagt 42 * (het verschil in containerprijs = € 230 - € 115) = € 4.830,-.

Mogelijke conclusies uit de vergelijking met kengetallen uit de branche
Uw kengetal is lager: mogelijk kunt u geld besparen met het verbeteren van de afvalscheiding. Opties zijn: goede afspraken maken met de afvalinzamelaar (tool 6), aanscherpen van afspraken met onderaannemers en leveranciers door werkvoorbereider en inkoper (tool 7 en 8), afvalplannen maken (tool 9), de afvalscheiding op de bouwplaats controleren (tool 10) en afvalscheiding op de werf intensiveren.

Mogelijke conclusies uit de vergelijking met uw eigen kengetallen van vorig jaar
Uw kengetal is hoger: u maakt vorderingen op het gebied van afvalscheiding. Daarmee heeft u kosten bespaard.

3 De vulgraad van afvalcontainers (gewicht per m³ container)

EENHEID
Ongesorteerd bouwafval vulgraad container in kg/m³ 296 / 477
Puinafval vulgraad container in kg/m³ 969 / 1.458
Houtafval vulgraad container in kg/m³ 212 / 396

Bovenstaande tabel laat de gemiddelde vulgraad van afvalcontainers zien van de bouwbedrijven die deelgenomen hebben aan het praktijkonderzoek. In de tabel wordt het gemiddelde gevolgd door het '/ beste resultaat'.

Bovenstaande figuur laat de vulgraad van containers met verschillende afvalsoorten zien in kg/m³ van de bouwbedrijven die deelgenomen hebben aan het praktijkonderzoek (per provincie en de gemiddelden).

Berekeningswijze
Het totale aantal kg van een bepaalde afvalstroom wordt gedeeld door het totale volume van de containers waarin deze hoeveelheid is afgevoerd.

Toelichting begrippen
vulgraad = gemiddelde gewicht aan afval dat per m³ aan containervolume is afgevoerd
bouw- en sloopafval = ongesorteerd bouwafval van de bouwplaatsen en werf per jaar
puinafval = gesorteerd puinafval van de bouwplaatsen en de werf per jaar
houtafval = gesorteerd houtafval van de bouwplaatsen en de werf per jaar

Betekenis van het kengetal
Het kengetal is een maat voor het efficiënt vullen van de containers.

De vulgraad van deze containers is erg belangrijk als er per container afgerekend wordt. Een bedrijf dat de vulgraad met 10% kan verbeteren, bespaart (bij all-in containertarieven) direct 10% op de afvoerkosten.

Rekenvoorbeeld

  • U heeft in het jaar 2005 2.000 m³ ongesorteerd bouw- en sloopafval afgevoerd. Het gewicht van deze afvalstroom bedraagt 800 ton. De vulgraad van de containers = 800.000 kg/2.000 = 400 kg per m³ container.
  • Rekenvoorbeeld van besparingen door een aangenomen stijging in de vulgraad van de afvalcontainers van 350 kg/m³ naar 400 kg/m³. Geschat afvoer volume indien de vulgraad 350 kg/m³ zou zijn = 800.000 kg/350 kg/m³ = 2.286 m³. Werkelijk afvoervolume is 2.000 m³. Verschil is 286 m³, oftewel 47 containers van 6 m³. De besparing is 47 containers * € 230,- = € 10.810,-.

Mogelijke conclusies uit de vergelijking met kengetallen uit de branche
Uw kengetal is lager: mogelijk kunt u geld besparen door het beter vullen van containers.

Mogelijke conclusies uit de vergelijking met uw eigen kengetallen van vorig jaar
Uw kengetal is hoger: u maakt vorderingen met het beter vullen van containers. Daarmee heeft u kosten bespaard.
Uw kengetal voor ongesorteerd bouwafval is veel hoger: mogelijk kunt u uw puinafval beter scheiden en daarmee kosten besparen.

4 De afvalkosten als percentage van de omzet

KENGETAL EENHEID NIEUWBOUW
(≥ 75%)
NIEUWBOUW
EN RENOVATIE
RENOVATIE
(≥ 75%)
Afvalkosten als percentage van de omzet % 0,40 0,55 0,73

Bovenstaande tabel laat de afvalkosten in relatie tot de omzet zien van de bouwbedrijven die deelgenomen hebben aan het praktijkonderzoek. De bouwbedrijven zijn ingedeeld in bedrijven die voornamelijk nieuwbouwactiviteiten (≥ 75% van de omzet) uitvoeren, bedrijven met voornamelijk renovatie-activiteiten (≥ 75% van de omzet) en bedrijven met zowel nieuwbouw als renovatie.

Bovenstaande figuur laat de afvalkosten zien in relatie tot de omzet van de bouwbedrijven die deelgenomen hebben aan het praktijkonderzoek. Om het kengetal kwantitatief te kunnen vergelijken is het ingedeeld in bedrijven die voornamelijk nieuwbouwactiviteiten (≥ 75% van de omzet) uitvoeren, bedrijven die veelal renovatiewerkzaamheden uitvoeren (≥ 75% van de omzet) en bedrijven met zowel renovatie als nieuwbouw. De grafiek laat een lineaire afhankelijkheid zien.

Berekeningswijze:
De afvalkosten per jaar worden gedeeld door de omzet per jaar * 100%.

Toelichting begrippen
afvalkosten per jaar = kosten van verwijdering van afval, exclusief:
grond;
afval van sloopwerkzaamheden (waaronder dakafval en asbest);
afval van combinatieprojecten;
afval van opdrachtgevers en/of omwonenden (zoals verhuisafval en zolderopruimingen) voor zover dit in opdracht is afgevoerd.
omzet = het totaal van de aanneemsommen, exclusief:
omvangrijke sloopwerkzaamheden;
combinatieprojecten waarbij veel omzet gemaakt wordt terwijl het afval op naam van de partner wordt afgevoerd (of omgekeerd);
projectontwikkelingsactiviteiten;
aan- en verkoop van grond.

Betekenis van het kengetal
Het kengetal is een maat voor de efficiëntie van het afvalbeheer en geeft een totaalbeeld van de drie voorgaande kengetallen.

Het kengetal wordt beïnvloed door:

  • de containerkosten;
  • het afvalscheidingspercentage;
  • de hoeveelheid afval;
  • de vulgraad van de containers.

Bij nieuwbouwwerk is dit kengetal lager dan bij renovatie. Bij nieuwbouw ontstaat relatief minder afval per eenheid omzet. Dit afval is - mede vanwege de veelal grotere beschikbare ruimte - iets eenvoudiger te scheiden. Nieuwbouwbedrijven zijn veelal ook groter waardoor ze lagere containerprijzen kunnen bedingen.

Rekenvoorbeeld:
U heeft in het jaar 2005 in totaal € 170.000, - aan afvalkosten betaald. Het totaal van de aanneemsommen in het jaar 2005 is € 25.000.000,-. De afvalkosten als percentage van de omzet zijn 170.000/25.000.000 * 100% = 0,68%.

Mogelijke conclusies uit de vergelijking met kengetallen uit de branche
Uw kengetal is hoger: mogelijk kunt u geld besparen door een betere containerprijs af te spreken, de afvalscheiding te verbeteren of te werken aan afvalpreventie.

Mogelijke conclusies uit de vergelijking met uw eigen kengetallen van vorig jaar
Uw kengetal daalt: uw inspanningen op het gebied van afvalbeheer hebben resultaat of u heeft relatief meer nieuwbouw- en minder renovatiewerk uitgevoerd.