0

publicatie: Verantwoord en comfortabel gebruik van (warm)tapwater in gebouwen

1 Verantwoord gebruik. De opgave voor de toekomst

1 Verantwoord gebruik. De opgave voor de toekomst

Van alle energie die in huis wordt gebruikt, is een flink deel bestemd voor warmtapwater. In een goed geïsoleerde woning is dat maar liefst eenderde van het totale aardgasgebruik. Op warmtapwater is dus veel energie te besparen.

Vooral de douche, maar ook de wasmachine en vaatwasmachine verbruiken veel energie. Onder meer door de opkomst van de luxe 'comfort-douche' kan het gebruik van warmtapwater de komende jaren stijgen, zo is de verwachting. En dat terwijl het energieverbruik voor ruimteverwarming juist verder daalt.

Eenderde van alle energie die een huishouden nu verbruikt, is bestemd voor warmtapwater.

Het energieverbruik voor warmtapwater is het grootste milieu-effect van het gebruik van drinkwater. Maar ook de productie belast het milieu. Om van oppervlaktewater schoon drinkwater te maken, zijn desinfecteermiddelen en chemicaliën nodig. Er ontstaat vervuild slib, dat moet worden verwerkt of opgeslagen. De winning van grondwater draagt bij aan de daling van de grondwaterspiegel en daardoor aan verdroging van de natuur. Alle reden dus om drinkwater - koud en warm - verantwoord te gebruiken.

Grootste watergebruikers in huis zijn de douche, closet en wasmachine.

Van al het drinkwater dat in Nederland wordt gebruikt, gaat driekwart naar huishoudens. De rest gaat naar utiliteitsgebouwen en industriële processen. Voor de bereiding van warmtapwater is de spreiding van het energieverbruik in de praktijk groot.

Figuur 1-1
Verdeling van het watergebruik door huishoudens. Douche, wc en wasmachine zijn verantwoordelijk voor 80% van het watergebruik. Een gezin van vier personen gebruikt per jaar gemiddeld zo'n 185 m³ water; dat kost ongeveer € 250,-.]

Figuur 1-2
Energieverbruik voor het verwarmen van water door huishoudens. Hierin meegerekend is de primaire energie voor het opwekken van elektriciteit die de wasmachine e.d. gebruiken voor verwarmen van water. Douche en wasmachine zijn de grootste verbruikers: samen zijn deze verantwoordelijk voor bijna 80% van het energieverbruik. Een gezin van vier personen gebruikt per jaar gemiddeld zo'n 400 m³ gas en 700 kWh voor het verwarmen van water; dat kost in totaal ongeveer € 300,-.

Figuur 1-3
Historisch verloop van het drinkwatergebruik (liter/persoon/dag). De laatste jaren stijgt het watergebruik weer iets; ook het gebruik van warmtapwater neemt toe. Dit in tegenstelling tot het energiegebruik voor ruimteverwarming, dat juist sterk is gedaald.

Figuur 1-4
Drinkwatergebruik per toestel (l/pers/dag). De laatste jaren stijgt het waterverbruik van vooral de douche, door vaker douchen en/of het gebruik van luxe comfort douches (zoals een 'stortdouche', 'powerdouche', 'regendouche' of 'jets'). Het gebruik van het bad neemt duidelijk af. De wasmachine en het closet werden zuiniger met water.

1.1 EPC en Energielabel

Maatregelen om verantwoord met water en de energie om te gaan vragen meestal een hogere investering. De exploitatiekosten worden als regel lager; de terugverdientijd verschilt per maatregel.

Water en energie besparen is mogelijk zonder in te leveren op comfort!

Met besparende maatregelen is soms ook 'winst' te boeken op de energieprestatiecoëfficiënt (voor nieuwbouw) en de energie-index (voor het energielabel bij bestaande gebouwen). Van sommige maatregelen is het effect niet of slechts gedeeltelijk terug te vinden in de EPC of EI , doordat het niet of onnauwkeurig in de berekeningsmethodiek is opgenomen (zie de Checklist achterin).

Naarmate het energieverbruik voor ruimteverwarming daalt, wordt het aandeel van energieverbruik voor warmtapwater belangrijker voor het totale energiegebruik. Dat werkt ook door in de EPC en EI.

Tabel 1
Effect van energiebesparende maatregelen op de energie-index (EI) en de energieprestatiecoëfficiënt (EPC) (indicatief).

Energielabel* EPC**
toestel EI EPC toestel
elektrische boiler 0,00 0 elektrische boiler
gasboiler 0,04 0,08 gasgestookt warmwater of combitoestel
externe warmtelevering 0,04 0,27 externe warmtelevering
combivat CR 0,06 0,23 gasgestookte combitoestel CW
warmtepompboiler 0,08 0,22 elektrische warmtepomp ventilatieretourlucht als bron (geen additioneel toestel)
combitap CR 0,10 0,08 gasgestookt warmwater of combitoestel
keukengeiser 0,12 0,08 gasgestookt warmwater of combitoestel
combivat VR 0,15 0,23 gasgestookte combitoestel CW
combitap VR 0,18 0,23 gasgestookte combitoestel CW
combivat HR 0,18 0,3 gasgestookt combitoestel HRww
combitap HR 0,20 0,3 gasgestookt combitoestel HRww
badgeiser 0,20 0,16 gasgestookt warmwatertoestel CW
0,29 gasgestookt warmwatertoestel HRww
0,28 gasgestookte combitoestel HR/CW
zonneboiler 0,07 0,13 zonneboiler
centraal geplaatst toestel 0,02
0,02 afstand aanrecht tot warmtapwatertoestel: < 4 m
0,02 afstand badkamer tot warmtapwatertoestel: < 4 m
0,02 kleine inwendige diameter, afhankelijk van leidinglengte

Het effect is uitgedrukt in punten verbetering ten opzichte van de ongunstigste oplossing, een grote elektrische boiler. De maatregelen en beschrijvingen volgens het Energielabel en volgens de Energieprestatienorm zijn niet identiek; waar mogelijk zijn ze naast elkaar gezet.

* Ter informatie: bij een verschil van ongeveer 0,3 EI-punten komt een woning terecht in een andere klasse van het label.
** Gebaseerd op de SenterNovem referentiewoning tussenwoning.

Verantwoord...
Op drie plaatsen is winst te boeken op het gebruik van water en van energie voor de bereiding van warmtapwater:

  1. Bij het tappunt. Een kleinere volumestroom, een lagere taptemperatuur of korter tappen brengt het (warm)tapwatergebruik omlaag. Gaat het om het vullen van een bepaalde voorraad zoals bad, closetreservoir of wasmachine, dan is het gebruik omlaag te brengen met toestellen die met minder water even goed werken. In sommige gevallen kan water worden hergebruikt.
  2. Bij de distributie naar het tappunt. Hoe minder warmte onderweg verloren gaat, des te minder energie nodig is. Ook hoeft minder water ongebruikt weg te stromen voor het op temperatuur is.
  3. Bij de bereiding van warmtapwater. Efficiënte opwekking van warmte spaart energie. Gebruik van duurzame energiebronnen zoals zonne-energie maakt de winst nog groter. Ook door warmte terug te winnen uit bijvoorbeeld douchewater is minder energie nodig.

... en comfortabel
Verantwoord gebruik van water en warm water betekent niet minder comfort voor de gebruiker. De meeste maatregelen doen zelfs ongemerkt hun werk. Sommige maatregelen vragen een iets andere bediening. Veel gebruikers zullen daaraan meewerken, mits ze goed geïnformeerd en gemotiveerd zijn. Dat de jaarafrekening lager uitvalt, draagt daaraan bij.

Voor consumenten is er een aparte brochure. Deze geeft uitgebreide informatie over maatregelen die bewoners of eigenaar-bewoners kunnen treffen om water en energie te besparen.

De manier waarop een installatie wordt gebruikt is een belangrijke schakel in het beperken van het drinkwatergebruik en energieverbruik voor warmtapwater.

Het UNETO-VNI installatiebedrijf
De installaties in een gebouw zijn voor een belangrijk deel bepalend voor het watergebruik en energieverbruik voor warmtapwater. UNETO-VNI, de ondernemersorganisatie voor de installatiebranche en de technische detailhandel, rekent het tot haar maatschappelijke taak verantwoord gebruik te stimuleren.

Deze brochure beschrijft kort de meest gangbare mogelijkheden voor verantwoord gebruik. Welke in een specifieke situatie het meeste effect hebben, hangt af van het type en de functie van het gebouw, de bestaande installaties en niet in de laatste plaats, het gedrag van de gebruikers. Bij deze keuze kan het UNETO-VNI installatiebedrijf vakkundig adviseren.

Effectief en realistisch
Deze brochure geeft u een 74 mogelijkheden voor een verantwoord en comfortabel gebruik van (warm)tapwater. Grafiekjes bij de maatregelen geven een indicatie van het effect.

Voor een specifiek gebouw kan de besparing anders uitvallen; bij een oudere bestaande installatie is natuurlijk meer winst te behalen dan bij een nieuwe, extra zuinige installatie. Het grafiekje geeft ook een indicatie voor de terugverdientijd en eenvoud van uitvoering.

waterbesparing geen zeer weinig weinig goed veel zeer veel
energiebesparing geen zeer weinig weinig goed veel zeer veel
terugverdientijd zeer lang lang goed kort zeer kort
uitvoerbaarheid zeer moeilijk moeilijk goed eenvoudig zeer eenvoudig

Voor specifieke toepassingen zoals collectieve voorzieningen in sportcentra en zwembaden zijn geen algemeen geldende cijfers beschikbaar. Het spreekt vanzelf dat daar de besparingen in verhouding met het gebruik zullen zijn.